Tekman belediye başkan adayımız Ali Sait Fırat’la bir Söyleşi


Erzurum’un Tekman İlçesi belediye eş başkan adayımız Ali Sait Fırat Dicle Haber Ajansı’na konuştu. Söyleşinin tam metni….

dyb-29-01-14-erzurum-tekman-adayi-ali-sait-firat1-610x406

Tekman’da BDP’den belediye eş başkan adayı olan Ali Sait Fırat, bölgenin yıllardır hizmetten yoksun bırakıldığını ancak BDP’nin öz yönetim anlayışı ile birlikte bu sorunu aşmaya aday olduklarını ifade etti. Aynı zamanda Şeyh Sait’in torunu olan Fırat, bu seçimin Kürt halkı için bir referandum olduğunu vurgulayarak, “Kürtler bu seçimlerde kullanacakları oyla, halkının kaderini tayin edeceklerini düşünsünler” dedi.

1925′te Şeyh Sait önderliğinde başlatılan Kürt halkının özgürlük mücadelesi bugün de devam ediyor. İsyanın bastırılması ve liderlerinin idam edilmesinin ardından sürgüne gönderilmelerine ve büyük zorluklar yaşamalarına rağmen aile, Kürt halkının özgürlük mücadelesinden uzak durmadı. 1946′da çıkartılan affın ardından bölgeye geri dönen ailenin bir kısmı Diyarbakır civarına yerleşirken bir kısmı da Erzurum bölgesine yerleşti. Bölgeye geldiklerinde de mücadeleden geri durmayan aile üyeleri, yıllardır BDP ve aynı gelenekte olan partilere destek verirken, bu desteği güçlendirmek adına geçtiğimiz aylarda Demokratik Toplum Kongresi’nde yaptıkları açıklama ile bunu bir kez daha deklere etti. Dedesi Şeyh Sait’in adını taşıyan Ali Sait Fırat, tabandan gelen destek ve talepler doğrultusunda Erzurum’un Tekman ilçesinde BDP’den belediye eş başkanlığı adayı olarak gösterilmesi ile ailesinden gelen mücadele geleneğini sürdürüyor.

‘BDP’ye katılınca din dışı olduğumuz iddia edildi’

1925 Kürt Ulusal Hareketi Önderi olan Şeyh Sait’in oğlu, Şeyh Selahattin’in torunu olan Fırat’ın babası Mehmet Sait Fırat, aynı zamanda Şeyh Sait’in tarikat geleneğinin zamanımızdaki son posnişiydi. 1962 Tekman doğumlu olan İktisadi İdari Bilimler Fakültesi mezunu Ali Sait Fırat, aile tarihinin içerisinde kendi kişisel tarihinde 1984 yılından bu yana Kürt özgürlük hareketi içinde yer alıyor. DTK’da yapılan destek açıklamasının ardından kimi farklı tepkiler aldıklarını da belirten Fırat, “Destek sunduğumuzu ilan ettiğimizde sanki yeni BDP’ye katılıyormuşuz gibi bir intiba oldu. Hiç öyle değil. Bu hareketin içinde yer alıp sıkıntıyı çekmiş bir aileyiz. Bizi ulusal hareketin dışında bir yapı olarak göstermeye çalışıyorlar. Bu durum bizi rahatsız ediyor. Sadece İslami yönüyle bakılıyor ama Şeyh Sait hem bir din lideridir hem de ulusal bir hareketin lideridir. Bunu birçok insan bilmiyor. BDP’ye destek açıklamasında bulununca kimi maksatlı kişi ve gruplarca din dışı olduğumuz iddia edildi. Şeyh Sait’in yaşayan oğlu amcamız Ahmet Fırat kendi mücadelesini sunuyorsa bir başkasının kalkıp başka bir şey söylemeye hakkı yok” diye belirtti.

‘Tekman’ın hiçbir sorunu çözülmemiş’

Tekman ilçesinin Türkiye’nin en geri kalmış ilçelerinden biri olduğunu ve sistem partileri tarafından bugüne kadar hiçbir hizmet götürülmediğine dikkat çeken Fırat, merkez vilayete 40 kilometre uzaklıkta olmasına rağmen ilçenin şimdiye kadar bütün imkânlardan mahrum bırakıldığını kaydetti. Fırat, yol ve altyapı sorununun halen çözülmediği ilçede konaklama yapılacak bir konukevinin bile olmadığını söyledi.

Gençler ve kadınlar için projeler

İlçede gençler ve kadınların kendi benliklerini yaşatabilmelerine olanak sağlamayı planladıklarını dile getiren Fırat, özellikle gençlere kültürel kimliklerini benimsemeleri için projeler gerçekleştireceklerini belirtti. BDP olarak “Öz Yönetimle Özgür kimliğe” sloganıyla hareket ettiklerini ve yerel yönetimleri aldıklarını taktirde bunu yerelde uygulayacaklarını söyleyen Fırat, tüm projeler konusunda halkla birlikte hareket edeceklerini vurguladı. Serhat mıntıkasının bilerek yalnızlaştırılmaya çalışıldığını ifade eden Fırat, şunları söyledi: “12 yıldır AKP’den belediye başkanı olunmuş ve hiçbir hizmetin getirilmediği ilçeye, hizmeti getirmek de istemezler. Seçimlere Kürdistan’da bir referandum olarak bakıyorum. Kürtler, tüm dünya kamuoyuna, Kürtlerin de kendilerini temsil etmek istediklerini, kendi kendilerini yönetebileceklerini deklere edecekleri bir seçim olarak düşünüyorum. Seçimlerde BDP’nin alacağı her oy bu çözüm sürecinde önderliğimizin elini güçlendirecektir. Bugün bunu belirtmek de herkesçe malum olan bir şeydir. Kürt realitesi vardır. Kürtlerin Ortadoğu’daki birlikteliği geliştirecektir. Kürt barışı, Ortadoğu’da kalıcı barışın sağlanmasını sağlayacaktır. Bu seçimlerde kullanacak her oyla Kürtler, halkının kaderini tayin edeceklerini düşünsünler.”

Şeyh Sait ailesinin bir ferdi olarak kimsenin Kürt halkının dini duygularıyla oynamaması gerektiğini belirten Fırat, bölgede bazı partilerin kendilerini İslamiyet çerçevesi altında değerlendirdiklerini ancak onların faaliyetleriyle buna uygun olmadıklarını vurguladı.

‘Dindarlığı bir partiye endekslemek hiç doğru değil’

“Dindarlığı bir partiye endekslemek hiç doğru değil” diyen Fırat, AKP’nin Müslümanlığı temsil eden bir parti olmadığını dile getirdi. İslamiyet’te en önemli noktanın “adaletle yönetmek” olduğunun altını çizen Fırat, “Sen bir ulusun kimliğini, dilini inkâr ediyorsun soykırımlara maruz bırakıyorsun bu Müslümanlık mı? Dinimizin gereği mazlumun yanında olmak gerekiyor. Bu ulusal mücadele Kürtleri dünyaya tanıttı. Bu kazanımda Kürt gençlerinin ve halkının kanı vardır. Bir kişi inancı uğruna canını veriyorsa ondan daha kıymetli bir şey yoktur. Şeyh Sait ailesinin bir bireyi olarak BDP’ye destek verilmesini istiyorum” çağrısında bulundu.

Advertisements

Zimanê kurdî


Zimanê kurdî

images

Ji ber ku zimanê Kurdî zimanê miletekî ye ku hatiye bindesthiştin, di îmkana pêşdexistina muesesetiya milî, ji ya lêkolîn û lêgerîn û pêşxistina ziman, kultur û hebûnên civakî û tarîxî hatiye bêparhiştin, zimanê Kurdî jî têra xwe nehatiye lêkolîn û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin. Muesese û dezgehên ku karibin vî zimanî pêşdexin bi taybetî li hundurê welêt firsenda avabûnê nedîtine, ji alî lêkolînê û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine, yek du ronakbîrên ku bi îmkan û hewldana xwe ya şexsî xwestine derkevin meydanê jî, hergav tûşî tehdîda dewleta serdest û zordar bûne.
Loma jî, lêkolînên li ser zimanê Kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya Kurdistana Îraqê li ber çav negrin, bi îmkanên van çend ronakbîran mehdût kirîye ku ew jî ji xwe re li derveyî wel,t peyda kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber wê serbestiya nisbî ya kulturî ku encama têkoşîna milî ya bêwestan û bênavber bûye û piştrejî ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 60’î, li vî perçê welatê me, welê lê hatiye ku hejmara ronakbîr û muesesên ku li ser zimanê me xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûye. Li vî perçê welêt meriv dikare behsa hin xebatên hêja bike.

Ji bilî van tiştê kuli ser zimanê Kurdî hatine nivîsîn, eserên hin rojhilatnas û zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî ne. Ji bilî vê divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin der û dorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî destnîşan bikin, ku ev xebatên wiha yên li ser zimanê Kurdî ne bi mexseda ilmî lê bi ya siyasî hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine idîa û safsetên ku xizmeta mexsedên wan ên siyasî bikin li nav miletê bêne belavkirin. Dewleta Tirk ji ber ku heta roja îro hebûna miletê me înkar kiriye, û muhawele kiriye ku Kurdan wek peroeyekê ji qewmên Tirk ên Asya Navîn bide nîşandan. Li ser zimanê Kurdî jî idîa kiriye ku ev ziman, zimanê civakeke Tirknîjad(Tirkên çiyayî) e û di netîca asîmilasyonê de bûye zimanekî destkind (sun’î) ê ku ji çend hezar peyvên Erebî, Farisî û Tirkî pêkhatiye. Tirkan ji aliyekî ev gotine, ji aliyê din ve jî ji bo ku miletê kurd perçe bikin safsatak welê derxistine ku xwedêgiravî Zazakî ne lehceyeke Kurdî ye lê hem kesên ku bi zazakî hem j‘ yên ku bi Kurmancî diaxêvin, perçeyek ji miletê Tirk in.

Birêvebir û berpirsiyarên Tirk di van demên dawiyê de, piştî ku hebûna miletê Kurd îdî nayê înkarkirin piştgiriyekê dide hin kes û der û dorên ku bi idîa Kurdnebûna Zazayan radibin, idîayên wiha teşwîk dikin û di bin re alîkariya wan dikin.

Yên ku di roja îroyîn de îdîa Kurdnebûna Zazayan berpêşdikin hinek ji wan jî îdeologên nasyonalîst ên Ermeniya ne. Evên ku xwe bi xeyala Ermenîstanek Mezin ve girtine, herêmên Bakur û Rojava yên Kurdistanê jî li ser vê Ermenîstana mezin dihesibînin. Lê ji ber ku dizanin nifûsa Ermenî li van herêman nîne, Zazayan bi taybetî ji Zazayên Dêrsimê yên Alewî ji alî reh û rêçikê ve dixwazin Ermenî nîşan bidin û bi ve mexsedê jî dixwazin Zazakî ji lehcên Kurdî dûr nîşan bidin û nêzî zimanê Ermenî bikin. Ev ji piştgiriya wan der û dorên dikin ku Zazayan Kurd nabînin. Ya gelek balkêş ew eku piştgiriya kesên ku Tirk û Ermenî dikin her eynî kes in.

Birêvebirên Farisan û ideologên wan ên kirêgirtî jî her muhawele kirine ku îdîa serbixwenebûna zimanê Kurdî biserxin û bidin qebûlkirin ku Kurdî lehceyek zimanê Farisî ye. Ji bilî birêvebirên siyasî û kes û dezgehên wan ên xwedan mexsedên taybetî, hin zimannas, gerok û misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek sathî bi şaşçûnekê nivîsîne ku Kurdî ne zimanekî serbixwe ye, lehceyek e ji Farisiya kevin yan jî ya nuh. Yên ku li ser zimanê Kurdî tehlîlên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne, hejmarên kesên wiha ji yek du kesan ne zêdetir in, lê ji alî lehceyên zimanê Kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û peşkar kirine gelek zêde ye.

Li alî din divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku heroî lêkolînên nutral û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên ne wek hev. Ji alî van de jî nezelaliyek heye.
Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên, lêkolînên ku li ser fonolojî, morfolojî û sîntakso zimanê Kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekî serbixwe yê xwedan tarîxeka taybetî ya pêşveçûnê ye û yê rastiya han di warê zimannasî de xwe daye qebûlkirin.
Li gorî vê, zimanê Kurdî zimanekî Hîndu-Awrûpî ye, dikeve nav şaxê zimanên Îranî û di vir de jî ji grûba Îraniya Bakurê Rojava tê hesabê. Her wekî tê zanîn, zimannasan di encama lêkolînên li ser zimanên dinyayê de, li gor nêzikbûna an dûrbûna, zimanan li ser esasê reh û rêçik û yên gelek aliyên din ev ziman ji hev veqetandine, li gor hin zimanan, hîn zimanên din nêzî hev dîtine û ew di malbatek zimên de hesibandine. zimanên dinyayê dabeş dibin ser van malbatên zimanan:

1- Malbata Zimanên Hîndû-Ewrûpî
2- Malbata Zimanên Samî: Erebî, Îbramî û Aqadî dikevin nav malbatê.
3- Malbata Zimanên Bantû: ji hin zimanên Afrîka Başûr û ya navîn pêktê.
4- Malbata Zimanên Çînî: Ji zimanên Çînî û Tîbetî pêk tê.
5- Malbata Zimanên Ural-Altayî: Di vê malbatê de zimanên Fînî, Macarî, Estonî, Uygurî, Samuyetî, Tirkî, Moxolî û Manoûyî cihê xwe digrin.

Malbata zimanên Hîndû Ewrûpî ya ku Kurdî jî têde ye, bi navê Asya û Ewrûpa dibe du beş.
Beşa Ewrûpa, bi navê zimanên Cermenî, yên Romanî û yên Slavî dibe sê şax.
Di şaxê zimanên Ermenî de Swêdî, norwecî, Danîmarkî û Îslandî hene ku ev zimanê Îskandînavî ne. Pişt re Flamanî, Almanî û Îngilîzî jî di vî şaxî de ne. Zimanên Romanî ji Portekîzî, Îspanyolî, Fransizî, Îtalî û Romanî pêk tê.

Di şaxê zimanên Slavî de jî, Rûsî, Ukraynî, Bulgarî, Sirbî û Lehî (Polonî) hene. Herweha, Yunanî, Arnawutî (Albanî) Lîtwanî, Keltî û Baskî ji dikevin beşê Ewrûpa yê Malbata Zimanên Hîndû-Ewrûpî. Di besê Asyayî yê malbata zimanên Hîndû-Îranî dabeş dibe li ser esasê zimanên Hîndî û yên Îranî. şaxê Hîndî, ji Sanskrîtî, Sindî, Urduyî, Hindiya Îroyîn, Biharayî, Bengalî, Marasî, Kûçûrayî, Pencabî û Senegalî pêk tê.

Di şaxê zimanên Îranî de jî Farisiya Kevin (ji wê jî Farisiya Navîn yan Pehlewî, ji Farisiya Navîn, ji Farisiya Nuh), Avestayî, Sogdî, Belûcî, Peştûyî, Osetî û Kurdî hene. Zimanên Îranî ji alî avabûna rêzimanî dibin çar beş: Kurdî di grûba Îraniya Bakurê Rojava û farisî di grûba Îraniya başûrê rojav de ye. Zimanên dinyayê ji alî avabûna
xwe jî di bin sê beş.
1- Zimanên Yekkîteyî: Zimanê Çînî û Tîbetî ji vê grûbê ne.
2- Zimanên dûvgir: zimanên Tirkî, Fînî û Macarî di vê grûbê de ne.
3- Zimanên tewangbar: Zimanên Hîndû-Ewrûpî û yên Samî di vê grûbê de ne. Li gor vê dabeşkirinê, zimanê Kurdî dikeve grûba zimanên tewangbar.

Belavbûna Zimanê Kurdî ya Coxrafî

Li ser herêma coxrafî ya ku Kurd li ser dijîn, Mîrê Bedlîsê, dîroknasê bi nav û deng ê Kurd Serefxan, di şerefnameya xwe de wiha dibêje:
„Hudûdên welatê Kurdan, ji peravê Derya Hurmuz (Delavê Basra M.E.B.) ya ku ji okyanûsê vediqete dest pê dike, li ser xeteke rast ji wê derê heta dûmahîka welayetên Meletiyê û Merasê diçe. Bi vî awayî aliyê bakurê vê xetê Fars, Iraqa Acem, Azerbaycan, Ermenîstana Piçûk û ya Mezin pêk tîne. Li başûrê ve xetê jî Iraqa Erebî, Musil û Diyarbekir heye. Tevî vê jî gelek xelq û qebîlên ji nesla van însanan, ji rojhilat heta rojava li gelek welatan belav bûne.“ (1)

Roja îro, Kurdî li Asiya Piçûk, erdê navbera Anadoliyê, Kafkasyayê, Faris û Ereban tê axaftin.
Li rojava Tirkî, li bakur Ermenî, li bakurê rojhilat Azerî, li rojhilat Farisî û li başûr Erebî dibe cîranê vî zimanî. Axa Kurdistanê îro hatiye perçekirin û ketiye nav hidûdên Îranê, Iraqê, sûriyê û Tirkiyê. Li gorî vê, rojava û başûrê rojavayê Îranê, seranserî bakur û rojhilatê bakurê Iraqê, bakurê Sûriyê û rojhilat û başûrê rojhilatê Tirkiyê welatê eslîn ê zimanê Kurdî ye. Civakên Kurdîaxêv her wiha li Ermenîstanê, Turkmenîstanê, Pakîstanê (Belûcîstana Pakîstanê) Afganîstanê, Hîndistanê û Lubnanê hene. Li paytext û bajarên wekî Horasanê, Tahranê, Bexdadê, Şamê, Ankarê, Îstenbolê, Konyayê û Îzmîrê ji nifûseka kesîf a Kurdîaxêv heye. Tarîxa bicîhbûna Kurdan a li van welat û bajaran ji alî hin Kurdan ve gelek kevn e, diçe bi sedsalan berî niha û ji alî hin Kurdan ve jî dikeve nav sedsala me ya nuha, bi taybetî jî van deh salên dawiyê. Ku di van salan de yan hatine sirgûnkirin, yan jî ji ber zilm û zorê jî mecbûrî barkirine. Bi vê mahnê, li welatên Ewrûpa. li Amerîkayê, li Awustiralyayê jî li ser hev nîv milyon Kurd hene.

Heke em bixwazin hidûdê welatê eslîn ê zimanê Kurdî destnîşan bikin, em divên tabloya jêrîn diyar bikin:

Li bakur, li Ermenîstanê ji Lenînekanê destpêdike ber bi rojava de bajerên Qersê, Erzurumê, Erzincanê, rexê rojhilatê bajarê Siwasê û qeza Sarizê ya Qeyseriyê digre nav xwe. Pişt re dikêşe û Merasê, Qiriqxana Hatayê jî digre di wir re ji hudûdê Sûriyê û Turkiyê dibuhure diçe herêma Afrînê (Çiyayê Kurmênc) ya li Bakurê Helebê. Afrînê digre navxwe û ber bi rojhilat diçe; Kebaniyê (Ayn Ereb), Serê Kaniyê (Rasul Ayn), Dirbêsiyê, Amûdê û Qamişliyê digire. Piştî ku hemû herêma Cizîrê ya li Sûriyê girt ber xwe ber bi basûr de rex bi rexê Dîcle dadikeve Musilê, çiyayên Sincêr, qunatrên başûr ên rêzeçiyayên Hemrîn digre nav xwe, li hundurê Iraqê li başûr ta digihîje herêma Tikrîtê. Li wir Mendeliyê, û çiyayê Piştkêw digre, dikeve hidûdê Îranê, li wir digihîje başûrê Loristanê ku ji Piştkêw, Pêşkêw, Balagrêwe, Bextiyar, Kahgehî û Momesanî pêk tê.

Ji bakur ber bi rojhilat de, gava ber bi basûr dadikeve, hidûdên zimanê Kurdî, peravê rojhilat ê çemê Erez, li Îranê Makû û Xoyê û peravên rojava û başûrê Gola Urmiyê, çiyayê Sehend ê ku dikeve bakurê Merexe digre nav xwe. Ji wê derê bi zikzakî diçe û Ahmedawa, Mesîrabad, Bicar (bajarê Kurdî yê paşîn yê li rojhilata bakur) digre ber xwe, ji gund û qesebên Esedawayê derbas dibe ku ev bajar dikeve rojavayê Hemedanê, pişt re dirêj dibe heta Karêzê, Alî Çadderê û Şar Kurdê ku ev bajar li rojavayê Îsfahanê ye. Ji wir ber bi başûr de dadikeve û digihîje bajarên Kûzeyrûn û Hesarê (2)

Lehceyên Kurdî

Zimanê Kurdî yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek lehçeyan pêk tê. Tiştên ku li ser lehçeyên kurdî hatine nivîsîn û axaftin gelek ji hev cuda ne. Di vî warî de meriv rastî tesbîtên ji hev gelek cihê û agahdariyên zêde têkilhev tê. Ji ber ku gelek caran navên lehce, herêm, eşîr, dîn û mezheban tên têkilhevkirin, di ber çavkaniyekê de, ji bo lehcan meriv dikare rastî navekî cihê bê. Ev yek ne bes ji alî eserên lêkolîneran, lê ji alî Kurdan bixwe jî wiha ye. Lehce, gelek caran ji alî Kurdîaxêvên vê lehceyê û ji alî cîranên wan bi navê wê herêmê, eşîrê, mîrîtîyê yan wî dînî û mezhebî hatine binavkirin. Di netîca vê yekê de, ji bo lehceyekê çend navên ji hev cihê derketine meydanê. Her wekî navê lehca Kurdiya bakur, li Kurdistana Îranê Sikakî, li Kurdistana Îraqê Bahdînî, li Kurdistana Tirkiyê, li nik Kurdîaxêvên vê lehceyê Kurmancî û li nik Dimiliyan (Zazayan) Kirdasî yan jî Here-were ye.

Navê Kurdiya navendî, li Kurdistana Îranê Mukrî, li nav perçên bindestê Tirkiyê û Sûriyê û li nav Bahdînan, Soranî ye. Lehceya ku li hin herêman bi navê Zazakî tê nasîn, li nav Kurdîaxêvên vê lehceyê li hin herêman jî Dimilkî, Kirdkî, Kirmanckî yan jî Se-bê tê binavkirin. Di çavkaniyan de, em rastî wê yekê tên ku ji Hewremanî re, Goranî, Kakeyî, Hewramî, Maoo, yan Kurdî tê gotin. Di nav lehceyên Kurdî de kêşmekêşiya herî diyar di warê Goranî, Lurrî û Zazakî de ye. Hin kes hene ku van hersiyan wek lehceyekê dihesibînin û dibêjin ku ev şêweyên lehceyeka zimanê Kurdî ne. Hinekan jî ew wek zimanên cuda yên serbixwe qebûlkirine. Kesin hene ku hersiyan; wek lehceyên cuda yên zimanê Kurdî dihesibînin û hin jê jî ya duduyan (Lurrî) li dervayî zimanê Kurdî dibînin.
Lurriya ku bi navê Lurriya Piçûk û Lurriya Mezin dabeş dibe, hin kes jî hene ku Lurriya Mezin lehceyeka Kurdî qebûl nakin (di nav van de hin kes, wê wek lehceyeka zimanê Farisî dibînin, hin jî wê wek zimanekî bi serê xwe nîşan didin) lê Lurriya Piçûk wek lehceyeka zimanê Kurdî qebûl dikin.
Meriv nikare bêje ku li ser lehceyan têra xwe lêkolîn û lêgerîn hatine kirin û netîcên zelal ji alî van ve bi her awayî hatine bidestxistin. Em ê li vê derê li gor çavkanî û wesîqeyên bin destê xwe cih bidin hin dîtinan û şemayekê diyarbikin ku li gorî me ya herî nêztir a rastiyê ye.
Di warê lehceyên Kurdî de kevintirîn çavkanî, Şerefnameya Şeref Xan e. Şeref Xan di vê esera xwe de wiha dinivîse.

„Eşîr û civakên Kurdan, ji alî ziman, adet û rewşa civakî ve bi ser çar beşan de dabeş dibe:
Beşê yekê, Kurmanc
Beşê duduyan, Lor (Lurr M.C.)
Beşê sisiyan, Kelhur
Beşê çaran, Goran.“ (3)

Heger, em vê tesbîta Şeref Xan nehesibînin, lêkolînên li ser lehceyên Kurdî heta nîvê pêşîn ê vê sedsala me, di esasî de ji alî biyaniyan ve hatine kirin. Di vê meselê de takeîstisna, ew broşura Mela Mehmûdê Bayezîdî ye ku di 1858`an de ji bo Aleksander Jaba; konsolosê Rûsya Qeyserî yê Erzurûmê amade kiribû û ji ferhenga şêwa Hekarî û ya Rewendî ya hevberkirî pêk hatibû. Mela Mehmûdê Bayezîdî, di destpêka vê broşurê de, berî ku ji alî rêzimanî ve li ser hin xalan raweste, dide diyarkirin ku zimanê Kurdî jî ji ber ferqîtiyên herêmî û eşîrî xwediyê lehceyên cuda ye. „mesela“ dibêje, „Kurmanciya ahaliyê Wanê, Mûşê, Bayezîdê û Qersê û Kurmancên bi ser Rûsya û Îranê ve û zimanê ahaliyê Botan, Hekariyan, Hemedanê, Simtî(?)yê, Diyarbekirê, Mûsilê, heta bigihê hudûdê Bexdayê (ku ji herêmên Silêmanî û şarezorê û ji taîfên Zerza, Mukrî, Bebe û Bilbasan pêk tê) ji hev cuda ne“ (4) Mela Mehmûdê Bayezîdî di vê xebata xwe de, Kurdî bi navê Kurmancî bi nav dike, wek lehce jî behsa navê Botan, Hekarî û Rewendî dike û di ferhenga xwe ya hevberkirî de jî şêweyên Hekarî û Rewendî hevberî hev dike.

G. Givrinlîyê ku di salên 1836- 1837`an de çend meqale li ser ziman û etnografya Kurdan belav kirin, zimanê Kurdî, bi navê Kurdiya jorîn û ya jêrîn dike du beş. Li gor Givrimlî Kurdiya jorîn ji Mukrî, Hekarî, Şikakî û Bayezîdî, Kurdiya jêrîn jî ji Lurrî, Gelhurrî, Lekî û Goranî pêk tê. (5) Peter Lench jî di xebata xwe ya bi navê „Forschungen über die Kurden und die Iranischen Nardchöldaer“, (Petersburg, 1857-1858) de zimanê Kurdî bi ser lehceyên Zazakî, Kurmancî, Kelhurî, Gûranî û Lurî dabeş dike. (6)
Yek ji wan lêkolînerên zimanê Kurdî; Oskar Mann, Kurdî bi navê Kurdiya Rojava, ya Rojhilat û ya Başûr dike sê beş. Oskar Mann ê ku Zazakî bi ser Goranî ve dihesibîne, Goranî jî derdixe dervayî zimanê Kurdî. (7)

Hin zimannasên biyanî yên ku piştî Oskar Mann hatine, ji dêlva ku lêkolînên nuh ên berfireh li ser lehceyên zimanê Kurdî bikin, bîzzat xwe sipartine xebatên Oskar Mannî û bîrûbaweriyên wî ducar kirine.
Karl Hadank yek ji van kesan e. Wî xebata Oskar Mannî ya ku di sala 1907’an de bi navê Kurdish Persich Forschungen Mundarten Gûran besonders, Kandulai, Auramani und Badschalani, li ser Goranî kiriye, aniye careka din di ber çavan re derbas kiriye, hin şirovekirin û têbînî lê zêde kirine û ji nuh ve çap kiriye. (8)

Dr. Mac Kanzie yê ku Goranî wek zimanekî serbixwe qebûl dike, di meqaleya xwe ya bi navê „Reh û Rêçika Zimanê Kurdî“ de ku sala 1961’ê di rapora salane ya Komela Zimanî de hat belavkirin, Kurdî bi xwe jî yek ji lehceyên Farisiya Navîn dihesibîne û di xebata xwe ya bi navê „The Dialect of Auraman (Hawramani-Luhan) de Hewramanî, Kurdî nehesibandiye, wek lehceyeka Farisîya Kevn hesibandiye. (9) Dr. Mac Kenzie, zimanê Kurdî jî kiriye du beş û navê Kurmanciya Jorîn û ya Jêrîn li wan kiriye. Kurdiya ku li deverên Silêmaniyê,

Hewlêrê, Rewanduzê û li Xoşnawê tê axaftin wek Kurmanciya Jêrîn qebûl kiriye û devoka Silêmanî bingeha van hesibandiye. Devokên Aqre û Suroîyê jî wek bingeha Kurdiya deverên Aqre, Suroî, Amêdiye, Berwarî Bala, Gullî, Zaxo û şêxanê qebûl kiriye. (10)
E. B. Soane, di esera xwe ya bi navê „Grammar of Kurmanji or Kurdish Language“ (London, Luzak and Company, 1913) de zimanê Kurdî, beşî bi ser sê lehceyan kiriye û ji her du lehceyên pêşîn re gotiye lehceyên bingehîn. Dabeşkirina Soaneyî wiha ye:
a) Kurmanciya Jorîn
b) Kurmanciya Jêrîn
c) Lurrî, Zazakî û tevî ku nêzîkî hev in jî Hewramî û Goranî. (11)

Sosyologê Tirk, Ziya Gökalpê Diyarbekirî di wê esera xwe de ya ku navê wê „Kürt Aşiretleri Hakkinda Sosyolojik Tetkikler“ (Lêkolînên sosyolojîk derheqê eşîrên Kurdan de) e û di 1922’an de li ser daxwaza hukûmeta Tirk ji bo ku di proja îskankirina eşîran da bê bikaranîn, hatibû amadekirin û piştre jî di 1975`an de ji alî Komal Yayinevi, di 1992’yan de jî ji alî Sosyal Yayinlari li Tirkiyê hatibû çapkirin, Kurdan bi navê kurmanc, Zaza, Soran, Gûran (Goran) û Lur dike pênc qewm, tevî ku dibêje ku hê tehqîq nekiriye jî lê zimanên Gûranî û Zazakî nêzîkî hev in. Di tehqîqa cara pêşîn a rapora xwe de Ziya Gökalp dibêje zimanê Bextiyarî dikare iltîhaqî Soranî û zimanê Kalhûrî jî iltîhaqî Gûranî bêkirin. Lê di tehqîqa cara dawîn de vê yekê rast dike û dinivîse ku „bi şahidiya Şerefnamê tê famkirin ku zimanê Bextiyarî diçe ser Lurrî û zimanê Kalhurî jî diçe ser Soranî“.(12) Ziya Gökalp di tehqîqa xwe ya cara pêşîn de dinivîse ku „Heke em zimanên Gûranî, Bextiyarî û Kelhurî veder kin (veqetînin) di destê me de çar zimanên serbixweyiya wan diyar, dimîne:

Kurmancî, Zazakî, Soranî û Lurî“ (13) Lê di lêkolîna xwe ya rastkirî ya cara pêşîn de digihê wê encamê ku „Çawa ku Gûranî, Zazakî û Dunbulî navê cihê yê zimanekî ne, Kelhurî, Babanî û Soranî jî navên cuda yên zimanekî ne. Bextiyarî û Lurî jî her navên zimanekî destnîşan dikin. Sedemê pirhejmariya navan ew e ku navên muayen ên qewmên Kurdan nînin. Loma jî tê famkirin ku Kurd ne qewmek, lê çar qewm in û Kurdî jî dabeşî bi ser çar zimanên wiha dibe ku mensûbên van zimanan qet ji hev tê nagihên. Ev çar ziman ev in: Zimanê Kurmancî, Zimanê Zazakî (Gûranî, Dunbulî), Zimanê Soranî (Bahdînî, Kalhurî), Zimanê Lurî (Bextiyarî, Feylî)“ (14)

Ziya Gökalp di wê xebata xwe ya binavkirî de wiha dinivîse: „Xwediyên van herçar zimanan ji zimanên hev tê nagihên. Ji alî serf, nahw û luxet ve ferqeka mezin di navbera wan de heye. Ferqên navberê jî ne ferqên lehceyî, lê yên zimanî ne. her zimanek ji van her çaran ji alî zimannasî ve zimanê serbixwe ye. Her yek jî ji gelek lehceyan pêk tê.Tevî vê jî ev her çar ziman bi tevayî ne dûrî hev in jî. Hemî şaxên Kurdîyeka kevin in ku meriv dikare bi navê
„Kurdiya Qedîm“ bi nav bike. Têkiliyên navbera zimanên Neo-Latînî û Latînî çi bin, yên navbera Kurdiya Qedîm û van Kurdiyan jî ew in.“ 815)

Ziya Gökalpê ku lêkolînên wî li ser eşîrên Kurda ne li ser „lehceyên“ Kurmancî jî radiweste: „Hê bi tetqîqeke ilmî nehatiye derxistin ku zimanê Kurmancî dabeşî bi ser çend lehceyan dibe. Lê gava Ahmedê Xanî di kitêba xwe ya bi navê Mem û Zîn de behsa lehceyên ku bi kar tîne dike, di beyta jêrîn de navê sê lehceyan dijmêre.“Bohtî û Mehmedî û Silîvî Hin lal û hinik ji zêr û zîvî“ (16)
Li gorî vê, Ziya Gökalp jî Kurmancî bi navê Bohtî, Mehmedî û Silîvî dike sê beş û eşîr û herêmên ku bi van „lehceyan“ diaxivin dihejmêre.

Zanayê Kurd Tewfîq Wehbî, di mesela lehceyên Kurdî de wekî Soane difikire (17).
Nivîskarê binavûdeng Alaeddîn Seccadî, di esera xwe ya bi navê Destûr û Ferhengî Zimanî Kurdî, Erebî û Farisî de, dibêje ku „di zimanê Kurdî de du lehce hene“ û wiha didomîne: „Lehca ‚Botan‘ a ku îro jê re ‚Bahdînî‘ tê gotin. Kurdên Tirkiyê û Suriyê û yên qezayên Mûsilê bi vê lehceyê diaxivin. Ya duduyan jî lehceya ‚Mukrî‘ ya ku îro jê re ‚Soranî‘ tê
gotin. Kurdên din, yanî Kurdên bakurê rojhilat û rojhilatê Iraqê û yên Ardelan û Mukriyan bi vê lehceyê diaxivin“ (18)
Dr. Kemal Fuad “ ku li ser edeb û zimanê Kurdî xebatên wî yên hêja hene, zimanê Kurdî dabeşî lehce û şêweyên jêrîn dike:
1- Kurdiya Rojava (ku hin ji vê re dibêjin Kurmanciya jorîn -bakur-)
a- Afrînî,
b- Cizîrî û Botanî
c- Sincarî
o- Badînî
d- Hekarî
e- Şikakî

2- Kurdiya Rojhilat (ku hin ji vê re dibêjin Kurmanciya Xwarê -başûr-, hin jî dibêjin Kurdiya Navendî)
a-Soranî
b-Silêmanî
c-Mukrî
o-Sineyî

3-Kurdiya Başûr
a-Xaneqînî
b-Feylî
c-Kirmanşanî
o-Lekî
d-Kulgayeyî
e-Kelhorî
ê-Perewendî

4-Kurdiya Goranî-Zazakî
a-Hewramanî
b-Kenûleyî
c-Gehwareyî
o-Bacelanî
d-Zengeneyî

Dr. Kemal Fûad bi rexnegirî dibêje ku wê lehceya ku ez jê re Lehceya Başûr dibêjim hin kes wê bi navê Lurrî bi nav dikin. Ew tenê wan lehceyên ku li Loristana Mezin tên axaftin wek lehceyên Lurr qebûl dike û wan wek lehceyên Kurdî qebûl nake. Dr. Kemal Fûad rexne li wê yekê digire ku çima ji hin lehceyên ku di hin çavkaniyan de wek Lurrê Piçûk derbas dibin ji wan re Lurrî tê gotin. Ew wan di nav lehceyên Kurdiya Başûr de dihesibîne (19).
Fûad Heme Xurşîd, di xebata xwe ya bi navê Zimanî Kurdî, Dabeşbûnî Cografyayîy Diyalêktekanîy de lehceyên Kurdî bi vî awayî dabeş dike:
1-Kurmanciya Bakurî
a-Bayezîdî
b-Hekarî
c-Botanî
o-şemdînanî
d-Behdînanî
e-Diyalekta Rojava

2-Kurmanciya Navîn
a-Mukrî
b-Soranî
c-Erdelanî
o-Silêmanî
d-Germiyanî

3-Kurmanciya Başûrî
a-Lurrê Eslîn
b-Bextiyarî
c-Mamesanî
o-Gohgilo
d-Lek
e-Kelhurr

4-Goranî
a-Goraniya Eslîn
b-Hewramanî
c-Bacelanî
o-Zazakî (20)

Fûad Heme Xurşîdî, hem Lurriya Mezin hem jî ya Piçûk Kurdî qebûl kirine û ew di nav Kurmanciya Başûrî de hejmartiye. Mehemed Emîn Hewramanîyê ku li ser ziman û lehceyên Kurdî û bi taybetî jî li ser Hewramanî xebatên hêja kirine, di esera xwe ya bi navê Zarî Zimanî Kurdî Le Terazûy Berawird da, lehceyên Kurdî li gorî awayê jêrîn ji hev veder dike.
1-Kirmanciya Jorîn (bi şaşîtî jî belav bûbe yan jî Bahdînî)
2-Kirmanciya Navîn (bi şaşîtî jî belav bûbe, yan jî Soranî)
3-Kirmanciya Xwarê (bi şaşîtî jî belav bûbe, yan jî Goranî)
Piştre Goranî jî dabeşî şêweyên jêrîn dike:
a-Hewramanî
b-Lurrî
c-Bacelanî
o-Zazakî

Mehemed Emîn Hewramanî her wiha destnîşan dike ku Bacelanî jî Zengeneyî û şebekî digire nava xwe.(21)
Nivîskar û zimannasê Kurd Malmîsanijê ku li ser zimanê Kurdî û bi taybetî li ser Zazakî xebatên wî yên hêja hene, Kurdî dabeşî bi ser pênc lehceyên esasî dike û bi vî awayî dihejmêre:
1-Kurdiya bakur yan jî lehceya Kurmancî
2-Lehca Kurmanci ya ku li Kurdistana Navîn tê axaftin. Ji vê lehceyê re carina Kurdiya Başûrî (Kurmancîy Xwarû) yan jî bi şaşîtî „Soranî“ jî tê gotin.
3-Lerhceya ku bi navên Kirdkî, Kirmanckî (Kirmancî), Zazakî yan jî Dimilî (Dimilkî) tê zanîn. (Malmîsanij li vê derê wek du şêweyên esasîn ê lehceya Zazakî, şêweya Dêrsimê û ya
Çewlig-Diyarbekir-Sêwregê dihejmêre).
4-Lehceya Goranî: ku Hewramî jî tê binavkirin nêzîkî lehceya Kirdkî (Zazakî, Dimilkî)
ye li Kurdistana Iraqê û ya Îranê ji alî hin Kurdan ve tê axaftin.
5-Grûba Lehceyên Kurdî yên din ên ku li Kurdistana Başûrî tên axaftin: gellek şaxên vê grûbê yên bi navên Kermanşahî, Lekkî, Lurrî, Sencabî û Kelhurî hene ku ev ji alî qismek Kurdên nav hidûdên Îranê û Îraqê tên axaftin.(22)
Mehemed Emîn Hewramanî di wê kitêba xwe de ku navê wê Zarî Zimanî Kurdî
Le Terazûyî Berawird da ye, dibêje ku Oskar Mann di wê kitêba xwe de ya ku
piştre ji alî Karl Hadankî ve careka din hat çapkirin, dinivîse ku lehceyên Goranî li
gor awayê jêrîn tê dabeşkirin:
„Hewramanî (Auramanî)
Kenduleyî (Kändulei)
Bacelanî (Bacälani)
Bêwenijî (Biwäniji)
Gehwerayî (Gähwarai)
Rejawî (Rijabi)
Seyyidi (Säyyidi)
Zerdeyî (Zärdai)
Mehemed Emin Hewramanî dinivîse ku Mînorskî her van lehceyên Goranî tekrar dike lê ji dêvla Bêwenîjî, Gehwerayî û Rejawî Gelhurî, Lekî, Feylî, û Kakeyî tîne û piştre M. E. Hewramanî dibêje ku „di esasî de ev bi awayekî têkilhevkirina eşîr, dîn û zimanan e“. (23)

Mehemed Emîn Hewramaniyê ku bi eslê xwe jî Hewramanî ye, dibêje ku Emîn Zekî Beg di Xulasetu Tarîxul Kurd we Kurdistan de lehceya Hewramanî zimanekî Tacikî dihesibîne lê tu delîlê ji vê dîtina xwe re nayne, qasî ku tê famkirin bes bîr û baweriya Mînorskî tekrar dike. (24)

Mamosteyê Unîversîta Silêmaniyê Dr. Îzzedîn Mustefa Resûl, di esera xwe ya bi navê Zimanî Yekgirtûyî Edebîy Kurdî de, Hewramanî ji lehceyên Kurdî dihesibîne.
Mehemed Merdûxî, di mesela lehceyên Kurdî de wekî şeref Xanî difikire û bi navê Kirmanc, Goran, Lurr û Gelhurr wan dike çar beş.
Tewfîq Wehbî û Edmonds, di Ferhenga xwe ya bi navê A Kurdish Dictionary, (Tewfîq Wehbye Edmonds Oxford at the Clarendon press, 1966) gotinên lehceya Hewramanî, tevî gotinên Kurdî kirine. Her weha Tewfîq Wehbî di maqaleka xwe de ku bersîva meqala Dr. Mac Kenzie ya 1961’an bû, diyarkiriye ku Kurdiya Hewramanî, ji lehceyên kevn ên Kurdî ye.
Prof. Qanatê Kurdo, di maqala xwe ya bi navê Haletekanî Cîns û Bînayî Berkar Le Zaza da, bi awayekî hevberkirî daye nîşandan ku lehceyên Zazakî û Kurmanciya Jorîn ji zimanekî ne.

Major Soane, di kitêba xwe ya bi navê Kurdish Grammar (Rêzimana Kurdî) de, Zazakî yek ji lehceyên Kurdî qebûl kiriye. (25)
Dr. Kemal Fuadê ku ji alî bîrûbaweriyên li ser zimanê Kurdî de xwe pirtirîn nêzikî Oskar Mannî dibîne, Oskar Mann jî tê de rexne li wan kesan digire ku Goranî-Zazakî Kurdî qebûl nakin û dibêje ku ev lehceyên Kurdî ne: „Hin zimannasên ku Oskar Mann jî di nav wan de ye, lehceyên gruba Goranî-Zazakî Kurdî nahesibînin. Di vî warî de ez cihê difikirim: „lehceyên vê grûbê, her oendîn ji alî leksîkolojiyê ve ji lehceyên grûbên Kurdî yên din cihê dibin jî, ev jî wekî Kurdî dikevin beşa gruba Îraniya bakurê rojava. Ji alî cografî jî dikevin nav erdên Kurdistanê. Têkiliyên wan ên aborî, civakî û siyasî jî li gora miletên dîtir pirtir bi Kurdan re hê xurttir in. Di ser de jî Hewramaniya ku lehceyeka Goranî ye, demeka dirêj (ji sedsala 16’an heta ya 20’an) di beşeka fireh a Kurdistanê de (li Kurdistana Rojhilat û ya Başûr) bûye zimanekî edebî. ji alî milî ve jî ev xwe Kurd dibînin.“ (26)

Li gorî Mehemed Emîn Hewramanî jî çavkaniyên kevin nîşan didin ku Kurdiya Hewramanî zimanekî kevnare ye, ne ku bes di devra Mîrîtiya Baba Ardelan (a ku di sala 132’yê Hicrî de hat damezrandin) de berî wê jî zimanekî dînî û edebî bû ku ji zimanê Avestayê hatibû guherîn. Mehemed Emîn Hewramanî wiha dinivîse:
„şêx Sedî (yê şîrazî) di beyteka xwe de wiha dibêje:
Geh be Tazî astînî ber men zened gûyed ‚te’al‘
Geh be Kordî gûyedem ‚borê nişîne w nan were‘
(Geh dest li ba dike bi Erebî dibêje ‚te’al-were‘
Geh bi Kurdî dibêje ‚borê nişîne w nan were‘. M.C.)
„Borê nişîne w nan were“ ya ku di vê beytê de heye bi lehca Hewramanî ye û mahna wê
„were rûnê û nanî bixwe“ ye. Di wê demê de (sedsala 13’an M. C.) Se’dî (yê şîrazî) ji lehceya
Hewramanî re gotiye Kurdî. Beytên taresan ên Sultan Sehak ên ku ji bç terefdarên Ehlî Haq tên stiran, bi Hewramanî ne. şaîrê Kurd ê meşhûr Xanayî Qubadî bi xwe dide diyarkirin ku xwestiye Dçstana şîrîn û Xusrevê bi Kurdî bike menzûm. Li gçrî wî tu kêmasiya Kurdî ya ji Farisî tuneye û jê şêrîntir e jî. Lçma jî dibêje ku:

Ce lay aqilanê sahib eql û dîn
Dana buzurganê Kurdistan zemîn
Rast en mewaçan Farisî şeker en
Kurdî ce Farisî bel şîrînter en.
………

Ce ‚ersey dinyay dûn bedfercan
Be destûrê nezanê Nîzamî meqam
Be lefzê şîrînê Kurdistan temam
Pêş buwan meh’zûz baqî weselane.

(Ji alî aqilmendên xwedî eql û dîn
Zane mezinên erdê Kurdistanê
Raste dibêjin Farisî şekir e
Lêbelê Kurdî ji Farisî şêrîntir e.

Di vê dinya bêbext û fanî de
Bi awayê nezma meqamê Nîzanî
Hemû bi lefzê şêrîn ê Kurdistanê( M.C.)
Xanayî Qubadî gava şîrîn û Xusrevê nivîsî, ger Hewremanî ne zimanê edebî yê Kurdî bû ya ne wî bi vê lehceyê dinivîsî û nejî jê re digçt Kurdî (27)

Li gçrî Mehemed Emîn Hewramanî, ji bç strana beytên dînî yên ku di defterên pîrçz ên Ehlî Heq de ne, du lehce hatine bikaranîn. Defteran ji lehca Hewramanî re gçtine „Kurdî“ carna jî gçtine „Kurdiya Awramanî“ ji sêwa Cafî re jî „Cafiya Awramanî“. Abîdînê Caf (Abîdîn Başçavûş) ê berevkir ê ku ev agahdarî dane, dibêje ku tarîxa peyvên van beytan û yên nivîsên ku di kutubxanên wan de hene, diçe 880 sal berî nuha. (28)
Di rçnahiya van agahdariyan de ku me xwest em bidin divê meriv wê rastiyê qebûl bike ku şêveyên Lurrê Mezin ne têde, Lurrê piçûk jî daxil, hemû lehceyên Gçranî û lehca Zazakî dikevin nav lehceyên zimanê Kurdî û mesela Kurdîbûn û nebûna Lurrê Mezin ciyê munaqeşê ye.Netîce, meriv dikare li ser lehceyên zimanê Kurdî, şêweyên wê û belavbûna wan a cçgrafî agahdariyên jêrîn bide:

1-Kurdiya Bakurî (yan jî Kurmancî-Kirmancî) Lehceya Kurdiya Bakur, Lehceya herî berfirehbûyî ye. Li ser axa Kurdîstanêqada wê ya berfirehbûnê, heke meriv xetekê ji rçjhilatê ve bikêşe, ji peravê rçjavayê Gçla Urmiyê destpê dike, ber bi başûrê rçjhilatî ve dadikeve, di bakurê bajarê Şinç, di dçla Kêleşînê re ji hidûdê Îran û Iraqê radibuhure, dirêj dibe ta digihê Helgurdê. Ji wê derê ber û berê peravên bakurê rûbarê Rewandizê diçe ta digihîje Zê yê Behdînan. Li vê derê jî tê tevî Çemê Dîclê dibe, Zêyî taqîb dike. (29) Ji Gçla Urmiyê ber bi bakurî ve Kçtur û Xçyê digire nav xwe û digihîje Çemê Erez, Qers, Erzurum, Mûş û Bedlîsê digire nav xwe carinan palên rçjhilat ên Tçrasan û carnajî quntarên wan seranser taqîb dike, hidûdên wîlayeta Sêrtê, qezayên Qçzluxê, Silîva, Qulp, Lice û Bismil, Hidûdên bajarê Diyarbekirê, Erxeniyê, Deşta Gewran û herêma Çiyayê Qerejdaxê tevî xwe dike û herêmên rçjhilat, başûr, başûrêrçjhilatê Swêregê, qeza Hîlwanê, Gerger ne têde Adiyamanê, Meletiyê, bakur, rçjhilat û başûrê Meraşê hildigre ta digihîje lutikên Çiyayê Gewr (Gavur Da¤ž). Qiriqxana Hatayê û Afrîna Helebê digire nav xwe. Ji wê derê ta nuqta Çemê Dîcle yê ku Zê digre navxwe. Li wan erdên ku Kurd li ser dijîn, Kurdiya Bakurî-Kurmancî tê axaftin. Li qezayên Tunceliyê, Pertek û Zçzgîrdê, li qezayên Elezîzê yên ji bilî Madenê, Sivricê û Palçyê, li qeza Bîngçlê ya bi navê Karliçvayê û li piran herêmên Sêwasê yên Kurdîaxêv, ev lehce tê axaftin. Ev lehce her wiha ji alî nufûsa Kurd a Lubnanê, Ermenîstanê, Gurcîstanê, Azerbeycanê, Qazaxistanê û cumhuriyetên Asya Navîn yên din û ji alî Kurdên Hçrasanê û
Kçnyayê û hin Kurdên Ankarê tê axaftin. Şêweyên Kurdiya Bakurî ev in:

a) Kurmanciya Rçjava: Bi destpêka ji herêma Afrînê Kurdên Entabê, Qiriqxanê, Meraşê, Adiyamanê û Meletiyê, qezayên Ruhayê yên bi navê Surûc, Bîrecik û Xelfetiyê bi vê şîweyê diaxifin.
b) Rewendî: Şêweya ku li erdên bakurê Gçla Wanê dimînin tê axaftinê. Li rçjhilatî ji herêma Şikakan destpêdike, ta dighê cihên rex Çemê Erez, Kurmancên Qers, Erzurum, Agirî, Wan, Mûş û Erzîncanê bi vê şêweyê diaxifin.
c) Şikakî: Li herêmên navbera Gçla Urmiyê, Şemdînan û Başkalê tê axaftin.
ç) Hekarî: Hema ji başûrê Şirnexê destpê dike û li nav hidûdê wilayeta Hekariyê tê axaftin. Berê ji ber ku ji Mîrîtiya Hekariyan re Mîrîtiya Mehmûdî dihat gçtin, ji vê şêweyê re jî „Mahmûdî“ dihat gçtin.
d) Bçtî: Kurdên Cizîra ku li nav hidûdê Tirkiyê û Sûriyê ye yên wê herêma ku ji bakurê Zaxçyê destpê dike ji başûr û rçjavaya Şirnexê derbas dibe Eruhê digre nav xwe û ta başûrê Gçla Wanê tê kêşan herêmên rçjhilat û başûrê Bedlîsê, Sêrtê, ta Çemê Batmanê herêma Batmanê û rçjhilatê Mêrdînê digre nav xwe, ji alî Kurmancên li ser vê axa fireh tê axaftin.
e) Bahdînî: Şêweya Kurdên Zaxç, Amediye, Akre û Zêbarê û yên Dihçkê
f) Sincarî: Kurdên Çiyayê Sincarî û yên Şêxana bi vê şêweyê diaxifin.
g) Kurmanciya Navîn (yan jî Silivî-Kîkî-Milî) Li bajarê Diyarbekirê ji bilî rçjhilat, li hemû herêmên Mêrdînê, ji Ruhayê heta peravê rçjhilatê Çemê Ferêt Kurmanc bi vê şêweyê diaxifin. Kurmancên herêmên Elezîzê yên rçjhilat û başûrî jî bi vê şêweyê diaxifin.

2- Kuriya Navîn (yan jî Sçranî). Hidûdên vê lehceyê ji başûrê wî hidûdê ku me ji bç lehceya Kurmancî kêşa destpê dike, ber bi başûrî de dçm dike ta digihe, Çemê Sîrwanê û Xaneqînê. Li başûrî, ji başûrê Çiyayên Hemrîn ber bi rçjhilatî ve vedigere ta Çiyayê Sehend, Mesînabad, Bicar û Esedawayê diçe. Firehiya herêma wê ya başûrî jî diçe ta digihîje, ser rêka esasî ya Melayir. Kirmanşah, Qesrî Şêrîn-Xaneqînê. (30)

Şêweyên Kurdiya Navîn ev in:

a) Sçranî: Ji bilî herêma Zêbarê wilayeta Hewlêrê û hemû qezayên wê vê şêwê diaxifin.
b) Silêmanî(Yan jî Babanî): Silêmaniyê, Kerkukê,Kifriyê, Qeretepê, Tuz Şiwanê û hin herêmên Xaneqînê digire nav xwe.
c) Mukrî: Şêweya ku Kurdên Şinç, Nexede, Meraxe,Miyandiwan, Şahîndij, Saqiz, Bçkan, Bave û Serdeştê pê diaxifin.
ç) şineyî: Li herêmên Sinê (Senendec), Bicar, Kengewer, Rewansar û bakurê Ciwanrçyê tê axaftin.

3-Kurdiya Başûrî: Li bakurî ji rêya esasî ya Melayir-Kirmanşah-Qesrê Şêrînê destpê dike ta digihê hidûdên herî başûr yên herêmên Kurdîaxêv Şêweyên wê yên jêrîn in:
a)Xaneqînî
b) Lurrê Eslîn (yan jî Feylî)
c)Kirmanşanî
ç)Lekî
d)Kelhçrî
e)Perewendî
f)Kulpavyeyî

4-Kurdiya Gçran: Yên ku bi Kurdiya Gçran diaxêvin li herêma çiyayîn a bakurê rêka Berda-Kirmanşanê, yên li herêmên rçjhilat û rçjavayê Çiyayên Hewraman û yên li herêmên Paweh û Kendûlê, Herêmên bakur û rçjhilatê Mûsilê, li wî cihê ku Çemê Xazir tevî Zêyî dibe dijîn.
„Ew navçeyên ku Gçran tê de dijiyan, di qirnê hijdehande ji zeviyên ku niha tê de dimînin mezintir bûn. Peydabûna Mîrtiya Silêmaniyê di dawiya sedsala hijdehan û destpêka sedsala nçzdehande bi awayekî asrî û nû, heta dereceyekê li ser hesabê tengbûna wan nav çiyan bû ku Gçran tê de dijiyan, bi vî awayî lehceya Kirmanciya Jêrîn (Kurdiya Navîn M.C.) ya zimanê Kurdî, wekî zimanekî resmî yê Mîrtiya Silêmaniyê peyda bû, di dawiya salê sedê hijdehande berebere jî ji lehceya Gçran re teng dikir û li ser hesabê wî belav dibû.

Lehceya Goranî ya zimanê Kurdî li dema Mîrtiya Ardelan de belav bû, ku Baba Ardelan di sedê çaran ê zayînî de ew damezirand ji nuh ve bajarê Şarezçr ava kir ku Mçxçla ew wêran kiribûn û ew kir paytextê Mîrîtiya xwe.
Ne dûr e belavbûna Gçranan ji rojhilatê Zagrçsî ber bi Şarezçr ve bûyerê dest pê kiribû.
Kakeyiyan (Ehlê heq, Alî Îlahî) Şarezçr kirin bajarê xwe yê pîrçz û lehceya Gçranî jî kirin zimanê xwe yê dînî…
Di wê demê de Şarezçrê zimanê şiirê Gçranî bû û edebiyata dînî ya Kakeyiyan bi şiirê destpêkiribû û heta niha jî her wiha maye. Her wiha pêwist e ev jî bê gçtin ku, êl û eşîretên derûdçra Kerkûkê, Kifriyê, Xaneqînê û qeraxê rûbarê Sîrwanê, wekî eşîretên Zengene, Cebarî, Şiwanî, Bîbanî û Talebanî û yên dîtir ji eşîretên Gçran bûn ev, xwedî edebiyata
xwe ya klasîkî ya nivîskî, edebiyata gelêrî ya fçlklçrî ya bi lehceya Gçranî bûn. Lêbelê lehca Kurmanciya Jêrîn (Kurdiya Navîn M.C.) berebere ev navçe dagîr kir di netîca geşbûn û firebûna Mîrîtiya Silêmaniyê.“(31)

a) Hewramanî: Kurdên herêma Hewramana ku dikeve alî banî yê Çemê Sîrwanê bi vê lehceyê diaxêvin. Rçjavayê çiyayên Hewraman herêma navbera Helebçe û Pêncwînê ye, rçjhilatê wê jî Sine kermanşah e.
Herêma Hewramanê dabeş dibe bi ser Hewramana Luhçn, Hewramana Dizlî, Hewramana Text, Hewramana Rezaw, Hewramana Ciwanrç û Hewramana Kenduleyî. (32)
b) Bacelanî: Zegeneyî û Şebekî digre nav xwe. Ji rçjhilatê Mûsilê, ji herêmên Başwayê belav dibin, digihên ta bakur û başûrê Hamdaniyê ta herêmên Talebanî û Zengene û Qeretû, Hçrên û Şêxanê. Bacelanî li herêma Zehaw a bakurê Lçristanê jî dijîn. (33)
5- Kurdiya Zazakî(Dimilkî, Kirmanckî yan jî Kirdkî)
Li bakurê rojavayê erdên Kurdîstana bin destê Tirkiyê, herêmaka welê digre nav xwe ku di bakur ji Erzurum û Erzîncanê li başûr heta Gergerê, Adiyamanê diçe. Li hundirê Swêregê, Qeza Urfayê û gundên wê yên bakurî, li hundirên qezeyên Diyarbekirê yên bi navê Çêrmûg, Çungûş, Pîran û Hênê û li hin gundên qezayên wê yên bi navê Lice, Hazrç, Çinar û Qulpê, li qeza Wartçyê, qeza Mûşê, li hin gundên qezayên Erzurumê yên bi navê Xinis û Tekmanê. Li hundirê Erzincanê û hin gund û qezayên wê. Li hundir û hin gundên Tercanê, li Beypinarê
Netriya Zanayê ku qezeyek Sêwasê ye û li hin gundên wê, li bajarê Tuceliyê û li qezayên wê yên bi navê Pulumur, Nazimiye, Çvacix, Xçzat, Çamişkezekê bi tevayî, li hundurê Elezîz û qezayên wê yên bi navê Maden û Palçyê bi tevayî, li nîvenîa qeza Qereqççanê, li bajarê Bîngçlê û qezayên wê yên Gênc û Kixiyê bi tevayî, li Piraniya Sçlxanê û li beşekî Qarliçvayê lehceya Zazakî tê axaftin. Hundurê Diyarbekirê her çendîn piranî Kurmancin jî, nifûseka girîng a Zazakîaxêv jî heye.(34)
a) Şêweya Dêrsimê: Li Tuncelî, Erzincan û Sêwasê tê axaftin.
b) Şêwa Rçjhilatî(ya Çewlig-Diyarbekir-Sêwregê): Li Bîngçl, Elazîzê, Diyarbekirê, Sêwregê û Gergerê tê axaftin.

Çackanî:
(1) şerefxan, şerefname, Hasat yay…nlar…, 3. bask… 1990 stanbul, M. emin bçzarslan ji Erebî wergerandiye Tirkî.
(2) Fuad Heme Xurşîd, Zimanî Kurdî, Dabeşbûnî Dîyalektîkanîy, çapxaneyî Afaq Al arabiya, Bexdat, 1985, s. 55.
3) şerefhan, şerefname, Hast Yayinlari, 3. baski 1990, Istanbul, Wergera M. Emîn Bçzarslan ji Erebî bç Tirkî, r. 20
4) Vçkabulaire Kurde des dialectes de Hakiari et Revendi, Par A. Jaba Cçnsul de Russie a Erzerçum, Erzerçum le 15 mars
1858. Ji Dr. Marif Xeznedar Le Babet Mêjûyî Edebî Kurdiyewe 1984, Bexda r. 386’an hatiye wergirtin.
5) Mehemed Emîn Hewremanî, Zarî Zimanî Kurdî Le terazûyî Berawîrd da, 1981 Bexda, r. 52
6) Peter Lerch, Fçrschungen über die Kurden und die Iranischen Nçrdchöldaer, Petersburg, 1857-1858, r. 72
7) Gçtûwêjek legel Dr. Kemal Fûad, beşî 2., Sirwe, hejmar 39, rêzberî 1368
8) Mehemed Emîn Hewramanî, Zarî Zimanî kurdî le Terazûyî Berawirdda 1981, Bexda, r. 24
9) e. n. d. r. 6
10)Sadiq Behaeddîn Amêdî, Rêzimana Kurdî, Kurmanciya Jêrî û ya Jçrî ya hevberkirî, çapa yekê, 1987, r. 34
11)e. n. d. r. 27
12)Ziya Gökalp, Kürt Aşiretleri Hakkında Sçsyçlçjik Tetkikler, Sçsyal Yayžnlarž, 1992. r. 24
13)e. n. d. r. 24
14)e. n. d. r. 95-96
15)e. n. d. r. 24-25
16)e. n. d. r. 28
29) Fuad Heme Xurşîd, Zimanê Kurdî, Dabeşbûnî cografyayiy Diyalektîkaniy, Bexda, Çapxaneyî Afaq’l Arabiya, 1985, r.60
30) e.nd:r.62
31) Dr. Marif Xeznedar, Le Babet Mêjûyî Edebiy Kurdiyewe, Bexda, 1984 r.88-89.
32) Mehemed Emîn Hewramanî, Kakeyî, Çapxaneyî Al Hawadîs, Bexda, 1984 r. 68
33) Dr. Marif Xeznedar, Le Babet Mêjûyî Edebiy Kurdiyewe, Bexda, 1984 r. 87
34) Malmîsanij: Dimilkî miyan di ciyayeya vatişan, Hêvî, kçvara çandiya giştî, Parîs, nç:2, Gulan 1984, r. 86-87.

Mûrad Ciwan ev nivîs amada kiriye

Kurdistan Region President Addresses EU Parliament’s Foreign Affairs Committee


Kurdistan Region President Addresses EU Parliament’s Foreign Affairs Committee

WED, 22 JAN 2014 14:43 | KRP.org

PresidentEU__2014_01_22_h14m44s26__SF 8

Brussels, Belgium (KRP.org) – Kurdistan Region President Masoud Barzani today addressed a special meeting of the Foreign Affairs Committee in the European Union’s Parliament in Brussels.

In an event attended by a large number of MEPs, in his address the President talked about the latest political and security developments in Iraq, in Kurdistan and in the wider region.

He called on the EU parliament to show solidarity with the people of Kurdistan and called on them to help seek recognition of the crimes against the Kurdistan people in Iraq as crimes of genocide. He said, “We would like you to show solidarity with the rights of the people of Kurdistan. We also call on you to expend all your efforts to recognize the genocide against our people.”

The President attributed the relative stability and security in Kurdistan, to the policy of tolerance and peaceful co-existence between the various religious and ethnic communities in Kurdistan.

“In the aftermath of the 1991 March uprising in Iraqi Kurdistan, we did not set out seek revenge against the people who oppressed us. Again, after the fall of the regime in 2003, we did not take resort to revenge against anyone. We opened a new chapter with our own people and with others, and this greatly helped us focus our efforts on rebuilding our country and lessen the pains and suffering of our people. As a result of this policy, the Kurdistan Region enjoys a high degree of security and stability,” said the President.

Following the President’s address, a number of MEPs posed questions to the President, and they all hailed the important progress that Kurdistan has made in the areas of security, stability, and economic development. They particularly commended President Barzani’s leadership and the KRG for their generous policy of hosting large numbers of refugees and the religious tolerance that prevails in Kurdistan.

Full text of the address delivered by the President:

First, I would like to thank the EU Parliament’s Foreign Affairs Committee for inviting us here today. There is no doubt that the EU has an extremely important role to play and there is considerable potential for cooperation in many areas between the EU and Federal Iraqi Government as well as the KRG, particularly in economic and trade interest. As you are aware there is an agreement between the EU and the Iraqi Federal government, We hope the KRG will have a role to play within the framework of this agreement, to bring closer together the EU and our country, and the EU parliament and the Kurdistan Region.

I would like to here today to just briefly you of the tragic situation of the people of Kurdistan. They have suffered because of a number of hostile campaigns aimed at them in Iraq. We have been victims of chemical weapons and the infamous Anfal campaign in which 182,000 people disappeared, of which we have only been able to recover the remains of about 4,000 of them from mass graves across the southern Iraqi deserts. The search continues for the remaining victims. In the chemical attack on Halabja, in the space of just a few minutes, 5,000 innocent civilians, mostly women and children, were gassed to death.

Ladies and gentlemen,

We in the Kurdistan Region have adopted the policy of tolerance and peaceful co-existence and the accepting of each other. In the aftermath of the 1991 March uprising in Iraqi Kurdistan, we did not set out seek revenge against the people who oppressed us. Again, after the fall of the regime in 2003, we did not take resort to revenge against anyone. We opened a new chapter with our own people and with others, and this greatly helped us focus our efforts on rebuilding our country and lessen the pains and suffering of our people. As a result of this policy, the Kurdistan Region enjoys a high degree of security and stability. This has also helped many international companies from different countries to come to invest in Kurdistan. As a simple example, before 2003, per capita income in Kurdistan was less than 500 US dollars; now it is more than 5000 US dollars. We are at the beginning of the road in building democratic institutions, and we need your help and expertise to build these institutions. We would like you to show solidarity with the rights of the people of Kurdistan. We also call on you to expend all your efforts to recognize the genocide against our people. We also would like you to work with the relevant parties to establish an EU representation office in the Kurdistan Region, which would help enhancing economic ties between Kurdistan and the EU countries.

We would also like to urge you to support the political process in Iraq on the basis of the Iraqi Constitution and democracy and federalism, and in the fight against terrorism. Unfortunately, terrorism has become a dangerous phenomenon targeting all the peoples of the world. We ourselves have suffered a great deal from terrorism, but we are steadfast in our fight against it, as there is no other way in dealing with terrorism.

We have adopted the policy of tolerance and religious freedom. Women in Kurdistan play their role in building our society and institutions. We now host 250,000 Syrian refugees, mostly Kurds, but there are Arabs and Christina among them too. We are also hosting 200,000 Iraqi Arabs from center and south of the country, who fled to Kurdistan from threat of terrorism and in search of security. There are now 10,000 Christian families who have also fled from other parts of Iraq. In addition to this, some 15,000 people from the Anbar province have fled to Kurdistan.

We are proud of the fact that Kurdistan has become a haven for so many people. However, I must point out that the assistance from the international community for these refugees has not been in par with the assistance provided to refugees in other countries in the region.

As a factor of stability, we in the Kurdistan Region will continue with our policy and do all we can with other Iraqi groups to resolve our problems and to build the institutions of the state. We reiterate our commitment to the Iraqi Constitution. Once again, I would like to ask you for your support and assistance. Thank you very much.

President Barzani Concludes Visit to World Economic Forum in Davos


President Barzani Concludes Visit to World Economic Forum in Davos

SUN, 26 JAN 2014 14:49 | KRP.org

KRWEF__2014_01_26_h14m52s26__SF

Davos, Switzerland (KRP.org) – The president of the Kurdistan Region, Masoud Barzani, concluded his visit to the World Economic Forum in Davos, Switzerland where he participated in a public panel and held a number of bilateral meetings with political and economic world leaders. In addition, he participated in two high-level private discussion sessions; one on the events unfolding in the Middle East and North Africa, and one on the conflict in Syria.

The discussions with the political leaders focused on enhancing bilateral relations and included consultations on the political and security challenges facing Iraq, Syria and the wider region.

In his meetings, President Barzani drew attention to the plight of the more than 250,000 Syrian refugees who have sought refuge in Kurdistan, and underlined the importance of more international assistance for these refugees. On the conflict in Syria, he also reiterated that there is no military solution to the conflict in Syria, and that only a political settlement can lead to a resolution.

President Barzani held meetings with the Prime Ministers of Netherlands and Georgia. The Dutch Prime Minister, Mark Rutte expressed his satisfaction with the progress in mutual relations with the KRG, and hoped that these ties will continue to expand. President Barzani concurred with the Prime Minister about the progress in relations and also expressed KRG readiness to further enhance bilateral ties.

Prime Minister Rutte praised the KRG for hosting such a large number of refugees and said they realize this puts a great burden on the KRG resources. In turn, President Barzani said, ‘We now have about 250,000 Syrian refugees, mostly Kurds, in Kurdistan. For us, it’s both a humanitarian and national obligation to look after them. I hope the international community will be more forthcoming in providing aid to the Syrian refugees in Kurdistan.’

They also discussed the plight of the Syrian refugees in Kurdistan, relations between Erbil and Baghdad, the upcoming Iraqi parliamentary elections in April, the current security situation in Anbar province and the threat of terrorism.

With the Georgian Prime Minister, Irakli Garibashvili, President Barzani talked about economic cooperation and enhancing bilateral ties. Prime Minister Garibashvili emphasized Georgia’s willingness to strengthen relations in the economic field and stated that his country is ready to send a delegation to Kurdistan in order to consolidate these relations.

On the margins of the World Economic Forum, the President also met with the Foreign Ministers of France, Turkey and Sweden.

In the meeting between the President and the French Foreign Minister Laurant Fabius, both emphasized continued close cooperation and hope that these bilateral ties will become increasingly enhanced. Foreign Minister Fabius said he is very pleased with his country’s bilateral relations with the Kurdistan Region. The president said the KRG is equally pleased with this relationship and is keen to further develop ties with France.

The meeting between the President and Turkish Foreign Minister Ahmet Davutoglu focused on bilateral ties and the dialogue currently underway between Erbil and Baghdad to reach a settlement on the issues of oil and gas exports through Turkey. They both expressed their hope and optimism that Erbil and Baghdad can soon reach a resolution, one that is also in the interest of Iraq as whole.

During the meeting with Sweden’s Minister of Foreign Affairs, Carl Bildt, President Barzani briefed him on the latest political and security developments in Iraq as well as the ongoing Syrian crisis. They also discussed bilateral relations to which Minister Bildt expressed his pleasure at the level of relationship between Sweden and the Kurdistan Region.

Also on the sideline of the Forum, President Barzani met the US Senator, John McCain, the leader of Tunisia’s Ennahda party, Rachid Ghannouchi, the former Arab League Secretary General, Amr Moussa, the President of Exxon Mobile Corporation, Rex Tilerson, and Chevron’s Vice President for Business Development, Jay Pryor.

President Barzani also met with Miroslav Dusek, the Senior Director and Head of Middle East and North Africa at the World Economic Forum and discussed future plans between the KRG and the World Economic Forum.

The President was accompanied on his visit to Davos by his Chief of Staff, Dr Fuad Hussein, the KRG Minister of Natural Resources, Ashti Hawrami, and the Head of the KRG Department of Foreign Relations, Minister Falah Mustafa.

ARD-Exklusivinterview mit Edward Snowden


ARD-Exklusivinterview mit Edward Snowden
snowden-interview104~_v-modPremiumHalb

„Ich habe dem öffentlichen Wohl gedient“

Der frühere US-Geheimdienstmitarbeiter Edward Snowden hat seine Überzeugung bekräftigt, dass seine Enthüllungen dem öffentlichen Wohl dienten. In seinem ersten Interview seit seiner Flucht sagte er im Interview mit dem NDR-Journalisten Hubert Seipel, es werde „immer klarer, dass diese Offenbarungen keinen Schaden angerichtet haben“. Die Öffentlichkeit habe ein Recht zu wissen, was die Regierung in ihrem Namen tue – „und was die Regierung gegen die Öffentlichkeit tut“.

Die US-Regierung habe in Sachen NSA immerhin „erste Zugeständnisse“ gemacht. Und die Spähprogramm hätten noch keinen einzigen Terrorangriff verhindert.

snowden362~_v-teaserM

Ex-Geheimdienstler Snowden im Gespräch mit der ARD
Interview

Edward Snowden

Der Ex-NSA-Mitarbeiter äußert sich im Exklusiv-Gespräch über seine Enthüllungen, Wirtschaftsspionage und Todesdrohungen. | ndr

„Die Sache auf eine befriedigende Weise zu Ende bringen“

Es werde schwierig sein, „einen Feldzug gegen jemanden fortzusetzen, von dem in der Öffentlichkeit die Meinung vorherrscht, dass er für das öffentliche Wohl arbeitet“, sagte er mit Blick auf seine Lage. Snowden hat in Russland vorübergehendes Asyl bekommen. Er würde nach eigenen Worten die Gelegenheit begrüßen, mit der US-Regierung darüber zu reden, „wie wir diese Sache auf eine für alle Seiten befriedigende Weise zu Ende bringen können“.

Zu der Aufforderung von Präsident Barack Obama, er solle sich der US-Justiz stellen, sagte Snowden, das Spionagegesetz von 1918 verbiete es ihm, sich vor einem öffentlichen Gericht zu verteidigen: „Es ist bezeichnend ist, dass der Präsident sagt, dass ich mich vor einem Gericht verantworten soll, auch wenn er weiß, dass so ein Prozess nur ein Schauprozess wäre.“

Er selbst sei nun nicht mehr im Besitz des brisanten Materials, sondern habe es ausgewählten Journalisten und somit der Öffentlichkeit übergeben. Einfluss auf mögliche Veröffentlichungen nehme er nicht.

Mehr zum Thema

Snowden-Interview auf Deutsch zum Nachlesen | pdf

Interview mit Hubert Seipel: „Snowden ist gigantisch zielstrebig“ | ndr

Edward Snowden: Gespräch unter konspirativen Umständen | ndr

„Enge Zusammenarbeit zwischen NSA und BND“

Snowden bezeichnete die Zusammenarbeit der NSA mit dem Bundesnachrichtendienst (BND) als „eng“. Sie tauschten nicht nur Informationen aus, sondern teilten auch Instrumente und Infrastruktur: „Sie arbeiten gegen gemeinsame Zielpersonen, und darin liegt eine große Gefahr.“ Ob der BND Daten deutscher Bürger direkt und bewusst an die NSA liefere, könne er zwar nicht sagen – in jedem Fall erhalte die NSA aber deutsche Daten.

„Millionen und Millionen und Millionen von Datenverbindungen aus dem täglichen Leben der Deutschen, ob sie mit ihrem Handy telefonieren, SMS Nachrichten senden, Webseiten besuchen, Dinge online kaufen – all das landet bei der NSA“, sagte Snowden. Die Vermutung liege nahe, dass der BND sich dessen „in gewisser Weise bewusst ist“.

Man wisse auch, dass die NSA Kanzlerin Angela Merkel überwacht habe. Er halte es nicht für sehr wahrscheinlich, dass sie das einzige deutsche Regierungsmitglied oder die einzige deutsche Persönlichkeit gewesen sei.

PRISM NSA Snowden Dossier
Dossier

Grenzenlose Spionage

Wie die NSA Freunde und Feinde ausspähte und welche Folgen das hat. | mehr

„Regierungsvertreter wollen mich töten“

Snowden berichtete auch von deutlichen Drohungen gegen ihn. „Regierungsvertreter wollen mich töten“, sagte er.

Als Beleg führte Snowden einen Artikel auf der Internet-Plattform „buzzfeed“ an: Mitglieder des Pentagon und der NSA hätten dem Reporter erzählt, dass sie Snowden umbringen wollten. „Diese Leute, und das sind Regierungsbeamte, haben gesagt, sie würden mir nur zu gerne eine Kugel in den Kopf jagen oder mich vergiften, wenn ich aus dem Supermarkt komme und dann zusehen, wie ich unter der Dusche sterbe.“

Snowden wirft USA Wirtschafsspionage vor

Snowden bekräftigte auch seine Überzeugung, dass die USA auch ausländische Wirtschaftsunternehmen ausforschen. Aus seiner Sicht sei dies überhaupt keine Frage. US-Geheimdienste forschten eben nicht nur Politiker und andere Bürger aus: „Wenn es etwa bei Siemens Informationen gibt, die dem nationalen Interesse der Vereinigten Staaten nutzen, aber nichts mit der nationalen Sicherheit zu tun haben, dann nehmen sie sich diese Informationen trotzdem“, sagte er.

Erst vor wenigen Tagen hatte eine NSA-Sprecherin betont, dass der Geheimdienst nicht in Wirtschaftsspionage verwickelt sei. Hintergrund war ein Bericht der „New York Times“, dass der US-Geheimdienst Computer mit Funkwanzen präparieren würde. Zuvor hatten deutsche Politiker gefordert, ein mögliches No-Spy-Abkommen mit den USA solle auch einen Verzicht auf Wirtschaftsspionage beinhalten.

Snowden sagte weiter sein Fall zeige „die Gefahren der Privatisierung hoheitlicher Aufgaben“. Er sei zwar früher auch CIA-Mitarbeiter gewesen, viel häufiger habe er aber für private Unternehmen gearbeitet: „Das bedeutet, dass privatwirtschaftliche, gewinnorientierte Unternehmen hoheitliche Aufgaben übernehmen wie beispielsweise Spionage, Aufklärung, Unterwanderung ausländischer Systeme. Und jeder, der das privatwirtschaftliche Unternehmen davon überzeugen kann, dass er über die erforderlichen Qualifikationen verfügt, wird eingestellt.“ Die Aufsicht sei minimal und es werde kaum geprüft.

Stand: 26.01.2014 23:17 Uhr

Mehr zu diesem Thema:

Snowden-Interview auf Deutsch zum Nachlesen | pdf

Snowden exklusiv – Das gesamte Interview als Video | ndr

Video mit Snowden: Regierungsvertreter wollen mich töten“ | ndr

Kommentar: T. Berbner, NDR, zur Bedeutung Snowdens | video

Weltatlas | Russland

Rojava Kürtler’i demokratik özerklik ilan etti


660x350x21120141620307706705_2_jpg_pagespeed_ic_cAPsisikK2
Suriye Kürtleri, Cenevre 2 öncesi şaşırtıcı bir hamle yaptı. Cenevre 2 zirvesine çağrılmayan Suriye Kürtleri demokratik özerklik ilan etti.

Suriye’nin kuzeyindeki Kürt bölgesi Rojava’nın Cizre Kantonu bugün demokratik özerlik yönetimini ilan etti.

3 RESMİ DİLLE YÖNETİLECEK

Suriye’nin kuzeyindeki Kürt bölgesi olan Rojava’nın üç kantonundan biri olan Cizre Kantonu’nun ilan ettiği demokratik özerklikte üç ayrı resmi dil konuşulacak. Bölge başkanlık sistemi ve 22 bakan ile yönetilecek.

BAŞKANLIK SİSTEMİYLE YÖNETİLECEK

Kürt Bölgesinde faaliyet gösteren Geçici Demokratik Özerk Yönetim Yasama Meclisi, bugün Amûde kentinde toplanarak Cizîre Kantonu Özerk Yönetimi’ni ilan etti. Cizre Kantonu özerk Yönetimi hükümet başkanlığı ve 22 bakanlıktan oluşuyor. Başkan ve bakanlar için üçlü bir yönetim modeli benimsendi.

BAŞKAN KÜRTSE YARDIMCISI SÜRYANİ OLACAK

Fırat Haber Ajansı’nın haberine göre örneğin bakan Kürt ise başkan yardımcıları Arap ve Süryani olacak. Cizre Kantonu Başkanı Ekrem Heso olurken, başkan yardımcılığına Süryani Elizabet Gewriyê ve Arap Husen Ezem getirildi. Toplantıda 22 bakan belirlendi ve hepsi yemin ederek görevlerine başladı. Maliye Bakanlığı ile Ticaret ve Ekonomi Bakanlıklarına kadın bakanların getirilmesi dikkat çekti.

Cizre’den sonra Afrin ve Kobani kantonlarının da özerkliğini ilan etmesi bekleniyor.

Başbakan Erdoğan’dan flaş açıklamalar!


Erdoğan, Brüksel’de yapılan ortak basın toplantısında önemli açıklamalarda bulundu

Erdoğan konuşmasında Kıbrıs konusuna da değindi ve askerin çekilmesi teklifi hakkında, „Böyle bir teklifi duymadık, duymuyoruz“ dedi.
660x350x21120141955394023029_jpg_pagespeed_ic_y8eX2TEKs8
İşte toplantıdan önemli noktalar:

Martin Schulz:

Türkiye 700 bin Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapıyor. Benim ülkem Almanya ancak 60 bin kişiyi ağırlıyor. Bir parlamenterimiz bu kamplara gittiğinde ne kadar örnek olacak bir organizasyon olduğunu bize aktardı. Türkiye’nin bu çabaları gerçekten model olacak bir çalışma.

Recep Tayyip Erdoğan:

Güzel verimli bir görüşme oldu. Türkiye – AB ilişkileri öncelikli konuydu. Dezenformasyonları düzeltme yoluna gittik. Türkiye’nin son on yılda ekonomik alanda attığı adımlar sıradan adımlar değil.

Suriye konusunu konuştuk. Oradaki insanlık trajedisini paylaştık. Biz 700 bin sığınmacıyı barındırırken AB üyesi ülkelerde 60 bin kişi barındırılıyor.

Biz 2 milyar dolar harcadık ancak bize BM dahil gelen para 130 milyon dolardır.

Bunun dışında Mısır’ı askeri darbeyi konuştuk. Seçimle gelmiş bir iktidarın silah zoruyla devrilmesi karşılığında Batı’nın duyarsızlığını konuştuk.

Kıbrıs meselesi üzerinde durduk. Bizler yapıcı bir anlayış üzerinde durduk. Bize askerin çekilmesi gibi bir şey söylediler ancak biz böyle bir teklifi duymadık duymuyoruz.

TÜRKİYE DURUMU CİDDİ ŞEKİLDE ELE ALIYOR

Erdoğan: Avrupa’dan bize bazı tavsiyeler oldu. Arkadaşlarımız bir takım değişiklikler yaptı ve komisyondan geçti. Genel Kurul’da bazı değişiklilerin yapılmasına da açığız. Düşüncemiz en ideal şekilde HSYK düzenlemesini çıkarmaktır.

Schulz: Çok hassas bir konu. Başbakan ile yaptığımız konuşmada bunu çok açık şekilde ifade ettik. Parlamento Türkiye’den şunu bekliyor: Hukukun üstünlüğü korunmalı ve hukukun üstünlüğü hiçbir şekilde değişmemeli. Türkiye erklerin bağımsızlığına müdahale etmemeli.

Mesajın net bir şekilde alındığını düşünüyorum.

Başbakan Erdoğan kendi görüşlerini belirtti. Ve benim edindiğim şey Türkiye parlamentosu çok ciddi şekilde durumu ele alıyor.

İlerleme raporunda Türkiye’nin Parlamentodaki görüşler de ciddi şekilde değerlendirilecektir.

Erdoğan: Türkiye demokratik bir hukuk devletidir. Bundan taviz vermemiştir. Yasama organı ise yasal düzenlemeleri yapar. Bunu yaparken de dünyada hangi kurumlar nasıl düzenlenmiştir.

HSYK Avrupa’da standardı olmayan bir kurum. Bir standardı yoktur.

Türkiye’de de HSYK’nın şu anki yapısı, içinde yasama organı bazı yanlışların düzeltilmesi konusunda bir adım atmıştır.

Komisyonda görüşmek suretiyle Genel Kurul’da da görüşülmesinin ardından yasalaşması suretiyle

Schulz:Siz ve hükümet üyeleri yargının bağımsızlığı ile ilgili sorular karşılığında şaşırmamalısınız. Bu sadece Türkiye’de değil AB üyesi ülkelerde de gündeme gelen bir konu. Yargının bağımsızlığı politik bir konu aslında. Bu sadece Türkiye ile ilgili bir komu değil.

Biz yargının bağımsızlığı ile ilgili kaygılarımız dile getiriyoruz.

Başbakan ile her konuda aynı fikirde olmasak da kendisinin düşüncelerini açık şekilde dile getirmesini takdirle karşılıyorum.

NETİCEYİ NEREDE ALIRSAK ORAYA ADIM ATARIZ

Erdoğan: Bizim için her şey gündemde AB bizi 51 yıldır kapıda bekletiyor. Biz neticeyi nerede alacaksak adımlarımızı orada atarız.

Ama şu anki görüşmelerimi doğru istikamette. Ümit ederim ki fasıllar bloke edilmez.

Görüşmelerimi neticesinde olumlu adımlar atılırsa bizim AB’ye yoğunlaşarak adımlar atmamız önem kazanacak.

GÜNEY KIBRIS, KIBRIS’IN TAMAMINI TEMSİL EDEMEZ

Erdoğan: Güney Kıbrıs, Kıbrıs’ın tamamını temsil edemez. Türkleri yok saymak adalet anlayışıyla pekişmez. Güney Kıbrıs’ın AB’ye alınması siyasidir.

Schulz: Bu çok zor bir durum. Başbakan Erdoğan’ın söylediği bu konuyu nasıl çözebiliriz. Ve nasıl mantıklı bir çözüm bulabiliriz.

Sayın başbakan sizin duruşunuzu çok iyi anlıyorum fakat bence siz şunu da göz önünde bulundurmalısınız. AB’nin bakış açısından bakıldığında ada aslında tamamen AB’ye girmiştir. Bunu tanımanızı istiyorum sizden.

Adanın kuzey kısmı oradaki halk da AB’nin hak ve özgürlüklerinden istifade etmeli. Adanın ayrımı eğer Annan Planı kabul edilirse aşılabilir. Değerlendirmenizde haklısınız. Referandum değerlendirmenize katılıyorum.

Başbakan Erdoğan: Beşar Esad’dan sonra iktidara kim gelecek sorusundan biz bıktık.


„Bu sorudan bıktık“

Başbakan Erdoğan: Beşar Esad’dan sonra iktidara kim gelecek sorusundan biz bıktık.

„Bu sorudan bıktık“

Güncel 21 Ocak 2014, Salı
1390316093777

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, AB Komisyonu Başkanı Barroso ve AB Konseyi Başkanı Van Rompuy ile düzenlenen ortak basın toplantısında yaptığı konuşmada, „Bütün gayretlerimize, bütün iyi niyetli çabalarımıza rağmen AB ile müzakere sürecimizde 3,5 yıllık bir durgunluk meydana geldi“ dedi.

Erdoğan, yeni fasılların açılmasının hem Türkiye’nin hem AB’nin ortak çıkarına olduğunu belirtti.

MERKEZ BANKASININ KARARI İSABETLİ BİR KARAR
Başbakan, „Yargı bağımsızlığından saparsa sıkıntı olur. Halkın iradesinin üstünde bir güç kabul etmiyoruz. dedi. Merkez Bankası bağımsız bir kurumdur. Benim alanım ekonomidir. Kendilerini bu karardan dolayı tebrik ediyorum.“ diye konuştu.

SURİYE KONUSUNDA ATILMASI GEREKEN ADIMLAR ATILMALI
Erdoğan, „Dün televizyonlara düşen 55 bin fotoğraf karesinin özetlendiği o görüntüler, bir insanlık vahşetinin, bir katliamın, bir soykırımın ne denli ağır olduğunu gerçekten sorumluluk mevkiinde olan bizleri ciddi manada rahatsız etmiştir. İnsanlığın harekete geçmesi ve Suriye’deki bu gelişmeler karşısında atılması gereken adımları artık bir an beklemeden atmasının gereğini ben de Brüksel’den tekrar hatırlatmak istiyorum.

Beşar Esad’dan sonra iktidara kim gelecek sorusundan biz bıktık. Şimdi Suriye’de çok partili döneme geçilmesi halkın iradesi kimi istiyorsa onun başa geçmesi gerekir.“ dedi.

Başbakan Erdoğan, „Yarınki Cenevre 2 toplantısının olumlu sonuçlar vermesini umut ediyoruz“ diye konuştu.

VAN ROMPUY: DAHA FAZLA DELİLE İHTİYAÇ YOK
Avrupa Konseyi Başkanı Van Rompuy da Suriye’de savaş suçu belgelerine ilişkin, „Daha fazla delile ihtiyaç yok artık“ dedi.

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Belçika’ya işgücü göçünün 50. yıldönümü sempozyumunun kapanış oturumunda katılımcılara seslendi.


„Türkiye’de ananas devleti kurdurmayız“
Başbakan Erdoğan Brüksel’de
Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Belçika’ya işgücü göçünün 50. yıldönümü sempozyumunun kapanış oturumunda katılımcılara seslendi.

„Türkiye’de ananas devleti kurdurmayız“

Güncel 21 Ocak 2014, Salı

İşte Başbakan Erdoğan’ın konuşmasından satır başları;

-Bu kürsüden, her türlü ayrımcılığı, ırkçılığı, antisemitizm ve islamafobi’yi reddettiğimizi vurgulamak istiyoruz.

-Belçika makamlarının da bizlerle aynı hassasiyeti paylaştığını biliyorum.

-Avrupadaki vatandaşlarımız Türkiye’yi 50 yıl boyunca izlediler, kimi zaman üzüldüler, kimi zaman gururlandılar, Türkiye’yi çok daha objektif değerlendirme imkanı buldular.

-1960’lı yıllar demokrasiye çok ağır müdahalenin yapıldığı yıllar, Başbakan ve iki bakanının idam edildiği, ekonominin çöktüğü yıllardı. Belçika’ya yeni gelmiş vatandaşlarımız bu ülkedeki demokrasiyi görüyor Türkiye’yi izliyor üzülüyorlardı.

-Merhum Turgut Özal döneminde Türkiye’nin vizyoner yapısı değişiyor çok önemli adımlar atılıyordu, Ancak 90’lı yıllar ve 2000’li yılların başı Türkiye’nin yine karanlık yılları oldu.

-2002 yılı sonunda iktidarı biz devraldık. Ülkenin sorunlarına kararlılıkla ele aldık. Demokrasi ve ekonomiyi birlikte ele aldık ve adımları ortaklaşa attık.

-Türkiye ekonomisi yıllık olarak yüzde 5 büyüme kaydetti. Türkiye ekonomisi 200 milyar dolar iken bugün 800 milyar doları aştı. Türkiye IMF’e olan borcunu sıfırladı. IMF’e kredi açar noktasına geldi.

-Türkiye’nin döviz rezervi 130 milyar doların üstüne çıktı. Ekonominin yanında eğitim, sağlık ve alt yapıda çok önemli adımlar attı.

-Demokratikleşme konusunda tarihi adımlar atıldı. Son 11 yılda Türkiye kendi vatandaşları için gurur duyulacak adımları atarken dünya için komşular için barışı savunan bir ülke konumuna geldi.

-Türkiye AB ile ilişkilerini geliştirmek için kurduğu bakanlıkla takip ederken AB içindeki bazı ülkeler bu ilişkilerin gelişmesini engellemek niyetinde.

-Hollande Türkiye’ye geliyor. Kendileriyle önemli görüşmelerimiz olacak. Şubat’ta Almanya’ya ziyaretimde Merkel’le görüşmelerimiz olacak. Cumhurbaşkanımız İtalya’ya gidecek.

-2014 Türkiye AB ilişkilerinde yeni bir başlangıç olacak.

-Türkiye ile ilgili haberleri belirli kaynaklardan aldıklarını gördüm bundan üzüldüm. 17 Aralık operasyonu çok farklı şeklide algısı oluşmuş. seçime 2.5 ay kala yapılan operasyon hükümeti zor duruma düşürmek ve seçmenin oy tercihini etkilemek istediler.

-Yolsuzluğun olduğu bir ülkede, hazine 130 milyar dolara, bölünmüş yollar 17 bin km’ye ulaşabilirmiyidi.

-Üniversite öğrencilerine 520 TL burs ve kredi veriyoruz. hastaneler, santraller, projeler bunlar mümkünmüydü

-Sadece 3. havaalanı ihalesinde yatırımcı buraya 42 milyar dolar yatırım yapacak. Yargı operasyonu ile yatırımcının morali bozulmak isteniyor., 3. boğaz köprüsü inşası, marmaray, yeni tüp geçit, birilerini rahatsız ediyor.

-Yasama orgamı yargıya müdahale etmez, ama yasama yargıyı güncellemekle mükelleftir. Yarınlar çok daha güçlü olacaktır. Türkiye tüm yıpratma gayretlerine rağmen dik durarak yoluna devam edecektir.

-Biz paralel devlet yapılanmasına asla müsade etmeyeceğiz. Türkiye’de TC. devleti vardır. Biz Ananas devleti kurdurmayız. Bunu herkes bilsin

Fethullah Gülen’in kirli ağı


660x350x14120142156269898891.jpg.pagespeed.ic.ghkHAYmdWKAmerika’da yaşayan Gülen’in adamlarıyla yaptığı konuşmalar gündemi sarstı. Oturduğu yerden ihale dağıtıyor, bir bankadaki para trafiğini yönetiyor. İşadamları ve medya patronlarına da mesaj yolluyor

SABAH gazetesinde yer alan habere göre, Paralel örgütün ABD’nin Pensilvanya eyaletinde yaşayan lideri Fethullah Gülen’e ait ses kayıtları, Türkiye’nin gündemine bomba gibi düştü. Türkiye’den bir kişiyle telefonda yaptığı konuşmalar dinlemeye takılan korku imparatorluğunun lideri Fethullah Gülen’in, Pensilvanya’dan yönettiği örgüte talimatlar verdiği görüldü. „soundcloud. com“ adlı internet sitesinde yayınlanan telefon kayıtlarından, Tüpraş’a maliye baskınının önceden paralel örgüt tarafından Koç’a haber verildiği, Bank Asya’ya el konmasını önlemek için BDDK’daki örgüt mensuplarının devreye sokulduğu, iş dünyasının ünlü isimlerinin, Fethullah Gülen’in gözüne girmek için adeta birbiriyle yarıştığı görülüyor. Ağlayarak verdiği vaazlarındakinden çok uzak görünen Fethullah Gülen’in, sert ses tonuyla, din adamından çok bir mafya babası edasıyla konuşması dikkat çekiyor. İşte o telefon kayıtları:

‚BANK ASYA’YA PARA YATIRIN‘

Görüşme Tarihi: 25 Aralık 2013. (Arayan kişi, Bank Asya’nın zorda olduğunu, kurumların paralarını çektiğini söyleyip, „Ne yapalım“ diye soruyor) – Efendim Ali Bey’in işyeriyle alakalı. Büyük müşterilerden bir kaç tanesi almış şeylerini. (Bank Asya’dan paralarını çekmişler) Tabi o bayağı büyük. Bunlar içerisinde henüz belli olmayan THY var, bir de banka var. O da alırsa biraz zorlanacak gibi görünüyor. Acaba biz arkadaşlarla beraber olacağız birazdan. Onlarla böyle usturubuyla görüşsek, böyle önde gelenleri 2001’de olduğu gibi şeylerini (Paralarını) yatırmalarını istesek. Uygun’un olur mu?

– Fethullah Gülen: O elinizdeki şeyler olmuyor mu? (Cemaat mensuplarının altınlarını kastediyor)

– Onlar küçük kalıyor efendim.

– Fethullah Gülen: Öyle mi?

– Evet. Yani büyük. Bayağı büyük. Arkadaşların da paniğe maniğe sevketmeden külli şeyin olması.

– Fethullah Gülen: Yolu var mı onun?

– Efendim şu anda bazıları ihtiyaçtır deyip kendileri aramış. Biz bunu aşarız diye bir şey olmuş fakat şu andaki görüntü, THY ne yapacak belli değil? 300 küsur. (THY’nin parası 300 milyon TL) Bir de o bankanın 300 küsur. Öyle büyük toplu şey yaparlarsa, yapma ihtimalleri çok yüksek. Çekme ihtimalleri. Efendim arkadaşlarla görüşerek, arkadaşlar yakın manzara çevrelerin yani şeylerini (Paralarını) oraya, 2001’de olduğu gibi yatıracaklar.

– Fethullah Gülen: Mümkün mü o?

– Daha önceden zatıalinizin tensibiyle 2001’de yapmıştık.

– Fethullah Gülen: Yapın. Yapın. Hiç hissetmeden çarçabuk hemen yapın. Çarçabuk.

TÜPRAŞ BASKININI KOÇ’A CEMAAT MI HABER VERDİ?

Fethullah Gülen’le Türkiye’den kendisini arayan kişi arasında 14 Ekim 2013 tarihinde yapılan telefon görüşmesinin bir bölümünde geçen diyaloğun, Koç Grubu’na ait Tüpraş rafinerisine yapılan müfettiş baskınıyla ilgili olduğu belirtiliyor. Konuşmadan, cemaatin Tüpraş’a baskın yapılacağını haber verdiği, Koç Grubu’nun teşekkür ettiği ve buna karşılık, Türkçe Olimpiyatları’na sponsor olmak istediği anlaşılıyor. İşte o diyalog: – Efendim, zatıalinizle görüştükten sonra geçen gün Mustafa Bey aradı Koç. (Mustafa Koç) Sizin orada başkentteydi (Washington) bir süredir. „Aile içinde de teyit ettiler“ dedi. „Memnuniyetle biz sponsor olmak istiyoruz“ dedi. (Koç Holding Türkçe Olimpiyatları’na sponsor olmak istiyor) Adnan Polat Bey de kendisini aramış efendim o görüşmeden sonra.

– Fethullah Gülen: Evet iyi olmuş. Onların (Polat) bulunması da iyi. (Polat da sponsor olmak istiyor) Onlara (Koç’a-Tüpraş konusu) karşı da yukarıdan bir tavır var da. Fakat mali şeyleri karışık, problem olabilecek yanları yoksa bi şey yapamazlar yani. Üzerlerine müfettişler salınsa bile bi şey yapamazlar.

– Rahat duruyorlar efendim.

– Fethullah Gülen: Evet. Zannediyorum tedbir aldılar. ‚Haberdardılar.‘ (Tüpraş’ın denetleneceğinden haberleri vardı) – Evet Efendim. Teşekkür ettiler o hususta. Davetiye taslağı gibi kendisini istişare makamında şeyler yapalım mı efendim. Temas yapalım mı bu konularda.

– Fethullah Gülen: İyi olur. Ama şey, Büyük Patron pek bilmesin. Onunla temasımızı çok bilmesin.

– Başüstüne efendim. O konuda zannedersem bir takip altındayız. Bazı hususlar var. O gelen arkadaşlar zatıalinizin o tarafa geldiler. Geçen başıma bir vakıa geldi. Size de gelip aktarıcam efendim. Zannedersem o konuda takip ediyorlar orayla alakalı.

– Fethullah Gülen: Doğrudur.

BDDK’DAKİ KÖSTEBEKLER KİM?

Telefon kayıtlarına göre, Fethulllah Gülen örgütünün, BDDK’nın yönetiminde ve alt kademelerinde köstebekleri var. İşte o kayıtlar:

– Sizin adınıza bir ekip kuracaktık ya abi. Arkadaşlar destek verecekti. Üç kişi bir araya geldiler. Bizim oradaki Yakup diye bir arkadaşımız vardı. O sivil arkadaşımız. Onlar bir araya geldiler. Bunların bu ihtimaline binaen biz BDDK olarak durumumuz nedir. Nasıl koruruz diye.

-Mesela şimdi orada Zafer Bey var. Zafer Bey’le kim görüşecekse görüşse. Zafer Bey bize ne yapılması gerekiyorsa anlatsa. Yönetimde ya.

– Zafer Bey kim abi.

– Orada yönetim kurulunda ya. Teknik arkadaş.

– Ama teknik dili konuşan Ahmet de olabilir.

– O zaman ya Ahmet olsun ya Zafer.

– Teknik bir şey konuşacaklarsa Ahmet olursa daha rahat izah edebilirler bunlar. Normal şartlarda endişeye mahal durum yok. Orada başkan yardımcısını geçmeleri lazım. Daire başkanını geçmeleri lazım. Onun altında daire başkan yardımcısını geçmeleri lazım. Bunlar hepsi bizim arkadaşımız. Ama olur da yukardan talimat gelirse endişesinden dolayı.

– Mühim değil, anladım. Siz ilgili arkadaşla görüşün. Bize yarın nasıl ulaşırsa ulaşsın. Teknokrat arkadaş bizi bilgilendirsin.

– Bizi bilgilendirsin derken Ahmet’i çağırıp da ona mı söylesinler abi.

– Tabi Ahmet’e söylesinler Ahmet bizi bilgilendirsin.

-Tamam öyle yapalım abi.

‚RAFİNERİYİ KOÇ’A VERME, DEDİĞİMİZİ YAPACAK BİRİNE VER‘

– Bir de efendim bu Uganda Devlet Başkanı’ndan haber geldi. Orda bir rafineri meselesi vardı. Uzun süredir gündemdeydi. „Türkiye’den büyük bir firma getirirseniz memnun oluruz“ dediler. Onlara (Koç holding) teklif edelim mi. Onların da ilgisi var bu konuya.

– Fethullah Gülen: Onların dışında başkası öyle ağır bir yükün altına girebilir mi?

– O yükün altına girebilecek bizim çevremizde pek bildiğimiz bir insan yok efendim. Türkiye’dekiler büyükler efendim, genelde içerde şeylere giriyorlar. Onların (Koç’un) „Sizin göstereceğiniz insanlarla ortaklık yapmak isteriz“ gibi bir üslupları da var. İsterseniz biraz daha çalışalım.

– Fethullah Gülen: Öyle yapalım. Biraz da böyle dediğimizi yapacak, diyeceğimiz şeyleri derken rahat olabileceğimiz birisi olsa daha iyi olur. Olmazsa onları tercih ederiz.

– Başüstüne efendim. 1 Kasım 2013 tarihli görüşmeden-Aynı konu:

– Efendim rafineri meselesini ben şeye götürmedim. Koç’a. Fatih Baltacı Bey o ortağı olan iki ayrı ülkedekilerle görüştü. İlgilenmiyorlar. Akın İpek Bey de ilgilenmiyor. Bu ayın 8’inde de müracaat etmek için son tarih. Onlara bildirelim mi bunu, Koç’a. Başka bir alternatif gelmedi aklımıza.

– Fethullah Gülen: Evet olabilir bence de. Gönüllerine girmiş olursunuz.

– Başüstüne hocam. Bir de efendim, bu Mehmet Nazif Bey’in (Günal) büyük bir işi vardı. Çinliler alacak gibiydi. Sonra başka iki işi onlara vermiş. O iş için Dışişleri Bakanı tekrar davet etti, „Bayram sonrası gelseniz“ dedi, „Bu işi alabilicez“ dedi. O konuda nasıl yapalım. Gidelim mi Nazif Bey’le tekrar?

– Fethullah Gülen: Olabilir. Nazif Bey’i de sıkı tutmak lazım.

– Başüstüne efendim. Görüştük Hacca gitmeden.

KOD ADI „UGANDA’DAN ANANAS“

1 Kasım 3013 tarihli görüşmede geçen „Bu dostlarımıza Uganda’dan ananas falan gelmiş“ şeklinde başlayan diyalog, dün sosyal medyada günün en önemli geyiklerinden biri oldu. Bu görüşmede geçen ‚ananas’ın, ‚elmas‘ olduğu iddia ediliyor. İşte tapelerdeki o bölüm:

– Bu dostlarımıza Uganda’dan ananas falan gelmiş. Efendim onlara göndermiştim. Bugün teşekkür mektubu yazmış Koç. Adamı da aradım. Yardımcısıyla görüştük. Bu iftar meselesini de orada tekrar görüşürken Mustafa (Koç) Bey’in Adnan Bey, Polat’ın aramasından rahatsızlık duyduğunu ifade etti efendim. Ben Süleyman abiyle de paylaştım bunu, söyledim kendisine. Herhangi bir şey olursa ben görüştüreyim, „Federasyon Başkanı’nı da tanıştırdık zaten“ dedim. Siz arada kalacak olursanız bizim üstümüze atın en azından. Siz kötü olmayın Adnan Bey’le dedim. Böyle bir şey çıktı ortaya hocam.

– Fethullah Gülen: Meseleyi çözün bence. Yumuşakça inşallah.

CİNER: BU GAZETEDE ALEYHİNİZE BİR ŞEY ÇIKMAZ

– Turgay Ciner Bey’e uğradık bugün. Hasan beyle bir köşe yazarının menfi yazı yazma durumu vardı. Onu öğrenmiştik. Kendisini aradık. Bizzat devreye girdi. „Bu gazetede aleyhinize hiçbir şey çıkamaz“ dedi. Hepsi bunların ‚hizmet müessesesi‘ dedi. „Büyüğümüzün (Fethullah Gülen) aleyhine de ben burda bir şey çıkartmam“ dedi. Öyle güzel bir görüşme geçti efendim kendisiyle.

– Gülen: Çok iyi. Allah razı olsun.

SAĞLIĞINIZI EN ÇOK ALİ SABANCI SORDU

Görüşme Tarihi: 1 Kasım 2013.

– Hürmet ederim. Bu Aziz Bey vardı efendim. O gelecek olan beyefendi. Pasaportunu elden almak için rica etti. Pazartesi günü verecekler.

– Fethullah Gülen: Kimin dediniz?

– O Bursa’dan gelecek olan Aziz Bey. Osman Hoca söylemişti Hocam.

– Gülen: Ha Tamam evet hatırladım. Evet tamam, peki.

– Ali Sabancı’yla beraberdim dün Hocam. Çok Selamları var.

Sağlığınızı sıhhatinizi sordu. En çok da o arayıp sordu bu süreçte. Ceyda Hanım bir mektup verdi. O da „O şekilde telefonla olmayabilir“ dedi.